Theo như cảnh sát Pháp e ngại tới tuần tra nhiều khu vực ở Marseille là nơi thống trị của băng đảng, khi cam kết thay
đổi tình hình của Tổng thống Macron không thành công.
Nhưng đến nay, tình hình an ninh của thành phố vẫn không
được cải thiện, thậm chí còn tồi tệ hơn.
Bạo loạn ở Pháp vẫn diễn biến phức tạp –
Bạo loạn đã bùng lên tại nhiều thành phố ở Pháp sau vụ thiếu niên
17 tuổi vi phạm giao thông ở Nanterre, vùng ngoại ô Paris, bị cảnh
sát bắn chết.
Cách Nanterre hơn 800 km, thành phố cảng miền nam Marseille là
nơi ghi nhận những cuộc đụng độ, cướp phá nghiêm trọng nhất.
Chỉ trong tối 30/6, 88 người bị bắt và một cửa hàng súng bị cướp
ở đây. Thị trưởng Marseille đã kêu gọi chính phủ điều thêm lực
lượng an ninh tới kiểm soát tình hình.
Khi người ta đang đặt câu hỏi về mức độ phân biệt chủng tộc của
cảnh sát Pháp sau vụ bắn chết người ở Nanterre, Marseille là lời
cảnh báo về hậu quả khi cảnh sát mất kiểm soát, hoặc bỏ rơi một
cộng đồng.
Wassida Kessaci, cư dân ở Marseille, giải thích bạo loạn bùng lên
dữ dội ở thành phố này vì người dân ở đây từ lâu đã mất lòng tin
vào cảnh sát. Đây là thành phố có văn hóa đa dạng, tập trung
nhiều thanh niên gốc Bắc Phi và có cộng đồng Hồi giáo lớn.
Hai năm trước , Tổng thống Emmanuel Macron đề ra kế hoạch
thay đổi Marseille thành một đô thị an toàn hơn, trẻ trung hơn.
Nhưng đến nay, tình hình an ninh của thành phố vẫn không được
vậy, thậm chí còn tồi tệ hơn.
Hôm 26/6, một ngày trước khi cảnh sát bắn chết thiếu niên 17 tuổi
ở Nanterre, Tổng thống Macron tới thăm Marseille.
Các sĩ quan cảnh sát mang theo súng trường, khiên chống bạo
động đối đầu nhóm thiếu niên gốc Bắc Phi bên ngoài phòng gym
ở quận Busserine nghèo khó để bảo đảm an ninh cho chuyến
thăm của Tổng thống.
Phải mất hơn một giờ cảnh sát mới vãn hồi được trật tự để ông
Macron phát biểu, trong đó Tổng thống Pháp giới thiệu về giai
đoạn hai trong kế hoạch thay đổi diện mạo Marseille của mình.
Theo kế hoạch, chính phủ Pháp sẽ chi hơn 16 tỷ USD cho trường
học, nhà ở và an ninh cho thành phố.
Tuyên bố của ông lập tức vấp phải phản ứng từ đám đông bên dưới. "Chúng tôi chán ngấy rồi. Ai cũng tìm cách khiến ông nghĩ rằng mọi
thứ vẫn ổn,rằng chúng tôi được chăm lo,nhưng điều đó không đúng",
một người dân Marseille hô lớn.
"Họ chẳng làm gì cả", người tiếp theo cất tiếng, còn đám đông vỗ
tay hưởng ứng.
Người biểu tình bỏ chạy khi cảnh sát bắn hơi cay trong cuộc biểu
tình phản đối cảnh sát ở Marseille, miền nam nước Pháp, ngày 1/7.
Ảnh: AFP
Wassida Kessaci không tham gia vào đám đông nghe ông Macron
phát biểu, phần vì thất vọng, phần vì gần đây bà đã tới khu
Busserine quá thường xuyên.
Lần gần nhất là ngày 24/4, khi bà gặp một người mẹ có con bị
bắn vào đầu trong lúc cậu bé đang ngồi trên ghế sô pha chỉ cách
nơi Tổng thống Pháp diễn thuyết vài chục mét.
Nhiều tuần trước, bà an ủi một người mẹ có con trai tử vong. Thi
thể chàng thanh niên cháy đen, nằm trong cốp xe ôtô bị phóng hỏa.
"Tất cả những vụ này diễn ra tại đúng nơi ông Macron diễn thuyết",
bà nói.
Tại sự kiện, Amine, 19 tuổi, con trai của Kessaci, đặt câu hỏi liệu
Tổng thống có định đưa ra những chính sách khác để hàn gắn
quan hệ giữa cộng đồng Bắc Phi ở Marseille với lực lượng cảnh
sát hay không.
Amine cho hay kể từ lần gần nhất ông Macron tới Marseille năm
2021, nhiều gia đình trong thành phố đã mất con vì bạo lực băng
đảng. Số vụ giết người và mức độ bạo lực gia tăng, nhưng ông
Macron hầu như không trả lời thẳng vào câu hỏi của người dân.
Cư dân khu phố Busserine mỉa mai về đội hình cảnh sát hùng hậu
bảo vệ ông Macron, tự hỏi họ đã ở đâu trong những ngày còn lại,
khi bạo lực băng đảng tràn lan trên đường phố.
Cách đó vài trăm mét, một khu phố ở Marseille gần như rơi vào
tình trạng "vô thiên vô pháp". Những con hẻm dẫn tới nhiều khu
nhà xung quanh đều bị các băng đảng ma túy kiểm soát, dựng
rào chắn, không cho phép người lạ ra vào.
Khi dư luận Pháp đặt câu hỏi về mức độ phân biệt chủng tộc của
cảnh sát sau vụ bắn chết thiếu niên ở Nanterre, Marseille là lời
cảnh báo về hậu quả khi cảnh sát mất kiểm soát, hoặc bỏ rơi một
cộng đồng.
Cảnh sát hầu như không tuần tra khu vực này, các nhóm lớn sĩ
quan vũ trang hạng nặng chỉ thỉnh thoảng tới kiểm tra, viết vài
phiếu phạt rồi vội vã rút lui. "Họ chỉ đến trong vài tiếng, phạt tiền
những tài xế không có bảo hiểm hay những vi phạm giao thông
nhỏ.
Nếu họ điều 20 cảnh sát túc trực trước những điểm nóng của
tội phạm buôn bán ma túy, bạo lực sẽ chấm dứt", Amine nói.
Joseph Downing, giảng viên về chính trị và quan hệ quốc tế, lớn
lên ở London và sống ở Marseille, nơi ông nghiên cứu về quan hệ
của đô thị và cảnh sát, cho hay người Anh không thể hiểu được
nơi này khủng khiếp như thế nào.
"Thật khó tưởng tượng nổi, nhưng cảnh sát thậm chí còn sợ tới
đây tuần tra. Những nơi này nằm ngoài phạm vi quản lý của nhà
nước.
Nếu người dân bình thường ở đây gọi cảnh sát, họ sẽ không bao
giờ đến", ông nói.
Mối quan hệ giữa cảnh sát với người dân và tình hình an ninh ở
Marseille đều xấu đi trong hơn hai năm qua.
Năm ngoái, 32 người chết trong các vụ tranh chấp băng đảng.
Nửa đầu năm nay, đã có hơn 23 người chết và hơn 50 người bị
thương vì tình trạng này.
"Môi trường ngày càng bạo lực, các vụ bắn giết xảy ra ngay gần
trường học. Luôn có người vô tội bị liên lụy và nạn nhân ngày
càng trẻ hơn", Amine nói.
Khu nhà ở xã hội Frais Vallon ở ngoại ô Marseille, nơi có khoảng
7.000 người sinh sống, chủ yếu có nguồn gốc Algeria, Morrocco
và Tunisia, được coi là một điểm nóng như vậy.
Nahel M, thiếu niên bị cảnh sát bắn chết, cũng sống trong khu
nhà ở xã hội cao tầng tương tự ở Nanterre. Các nhóm thanh
thiếu niên sống trong khu nhà được gọi là "chouf", tiếng Arab
nghĩa là "người canh gác". Họ thuộc nhóm có cấp bậc thấp nhất
trong hệ thống băng đảng.
Tại cầu thang của tòa nhà 23 tầng gần đó, một nhóm "binh" đứng
quanh điểm bán cần sa và cocaine công khai của Frais Vallon.
Nhóm quản lý ở bên trong, chịu trách nhiệm cung cấp ma túy và
vũ khí cho nhóm.
Chỉ huy họ là những ông trùm lớn sống ở Bắc Phi, đôi khi ở Anh
và Dubai. Cảnh sát hoàn toàn không hiện diện ở khu vực này.
Amine sinh ra ở Frais Vallon năm 2004, chứng kiến mạng lưới ma túy thống trị khu vực có tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên lên tới 70%. Cậu
có thể kể tên 50 bạn học cũ đang làm việc cho các băng đảng ma
túy và 10 người nữa đang ngồi tù.
Amine dẫn phóng viên Guardian tới nhà mình, bước qua xác chuột
trên vỉa hè, hướng về phía căn hộ trên tầng hai, nơi cậu sinh ra
và lớn lên.
"Ở chỗ đó", Amine nói, chỉ tay vào cửa sổ có ván che. "Khu nhà
tôi từng có đồn cảnh sát với 10 sĩ quan, ai cũng biết họ. Cảnh sát
chơi đùa với trẻ con, hiểu rõ người tốt kẻ xấu trong khu".
Nhưng 10 năm trước, đồn cảnh sát đóng cửa và từ đó, tội phạm
có tổ chức bành trướng ở Frais Vallon, kéo theo tình trạng bạo
lực bùng phát.
Ngày 29/12/2020, Brahim Kessaci, anh trai của Amine, biến mất.
Sau 6 ngày đi tìm khắp thành phố, bà Wassida cuối cùng phát
hiện xác Brahim nằm cạnh một thi thể trong cốp xe cháy đen.
Vài tháng trước khi anh trai qua đời, Amine thành lập Hiệp hội
Lương tâm, tổ chức vận động đòi hỏi cơ hội tốt hơn cho thanh
thiếu niên Marseille.
Sau cái chết của Brahim, nhóm chuyển sang giải quyết nguyên
nhân khiến tình trạng bạo lực ở thanh thiếu niên gia tăng tại
Marseille. Trong hai năm qua, Amine tới thăm hàng chục gia
đình nạn nhân, đa số đều không được đi học.
"Khi tôi nghe tin có người bị bắn, tôi sẽ đến chia buồn. Ban đầu
rất khổ sở nhưng sau này, tôi đến thường xuyên hơn, có khi ba
lần một tuần. Công việc trở nên quá bình thường, tôi thậm chí
không khóc nữa", cậu nói.
Bà Wassida cho hay nhiều người mẹ muốn tự tử, tìm đến rượu
hoặc ma túy vì con bị giết.
Con trai của Rahem Fana bị một thiếu niên đâm chết ngày
26/7/2020 do ghen tuông vì cậu hẹn hò với người yêu cũ của
nghi phạm. Cảnh sát không làm được gì và nghi phạm sau đó
cũng chết không rõ lý do.
"Không ai biết tại sao, chuyện gì đã xảy ra", Fana vừa nói vừa khóc.
"Tôi không còn thiết sống. Không thể vượt qua nỗi đau này".
"Họ khiến tôi cảm thấy mình không xứng đáng", bà cho hay.
"Bởi tôi là người Hồi giáo, tôi cảm thấy mình bị phán xét, bị đối
xử bất công. Chúng tôi không được coi là con người".
Amine cho rằng việc cảnh sát đối xử với người sống ở Frais Vallon
như công dân hạng hai đã đẩy nhiều thanh thiếu niên vào vòng
tay tội phạm. Một người bạn của anh trai Amine là trường hợp
điển hình.
"Hầu hết chúng tôi đều thực sự muốn làm việc", người này nói.
"Tôi đã nộp đơn xin việc nhiều nơi, thậm chí cả quét dọn đường
phố, nhưng đều bị từ chối khi họ nhìn thấy địa chỉ nhà tôi ở đây
và tên của tôi là tiếng Arab".
"Tôi biết có người bị từ chối đến ba lần và chỉ có thể gia nhập các
băng nhóm để kiếm sống. Việc này nguy hiểm, có nguy cơ mất
mạng, nhưng họ phải làm để mưu sinh", cậu nói tiếp.
Tổng thống Emmanuel Macron gặp gỡ người dân trong chuyến
thăm quận Benza ở thành phố cảng Marseille ngày 28/6.
Ảnh: AFP
Ở Marseille, nơi có mật độ dân số cao, mọi người biết rõ hàng xóm
trong khu và dễ dàng phát hiện ai là kẻ giết con mình.
"Lần nào chúng tôi cũng biết, thậm chí biết cả nơi chúng giấu vũ
khí. Nếu muốn giải quyết các vụ giết người, cảnh sát thừa sức làm, nhưng đơn giản là họ không muốn", Wassida nói.
Sự thờ ơ của cảnh sát có thể gây ra tình cảnh gia đình nạn nhân
sống cùng tòa nhà với kẻ giết con mình. Cho tới nay, tổ chức
của Amine đã giúp 20 gia đình chuyển khỏi tòa chung cư nơi họ
thường xuyên chạm mặt kẻ đã giết anh em hoặc con cháu mình.
Đối với Amine, vụ bạo loạn gần đây cho thấy tầm quan trọng của
công tác trị an cộng đồng và vai trò của cảnh sát với an ninh của
từng khu phố. Cậu hy vọng một ngày nào đó, những thanh thiếu
niên như cậu hay Nahel M sẽ không còn bị mọi người nhìn bằng
con mắt phán xét hay sợ hãi.