Năm Thìn Nói Chuyện Rồng (K.Cứu)
TG : Đỗ Như Điện
Thủ Khoa Huân – Năm Thìn Nói Chuyện Rồng (K.Cứu)
|
Năm 2024 Là Giáp Thìn. Thìn Là Rồng.
Trong khoa tử vi tướng số theo cách tính tuổi ở Việt Nam thì Thìn xếp hàng thứ năm sau chú Mẹo là mèo và trước Tỵ là rắn. Như thế, đã có sự phân biệt rồng và rắn rõ rệt, nên ở đây ta nói chuyện rồng theo quan niệm Á Châu cho rõ ràng cụ thể hơn.
Nếu hiểu long cùng họ với xà tức là rắn, thì ý nghĩa long đã bị xuống cấp và chẳng có gì để nói. Các bạn trẻ thấy chữ long, đừng vội hiểu là dài, là lâu, vì đây là chữ Việt Nam. Dĩ nhiên rồng hay long có thân mình dài thật. Đàng này hiểu Long hay Rồng như một sinh vật lạ lùng, thì chúng ta có nhiều chuyện để làm vui độc giả nhân dịp đón xuân con rồng năm 2024 này.
Nhớ lại hồi còn nhỏ, cứ mỗi lần sắp có mưa, tôi thích chạy ra đê ở đầu làng, nhìn về chân trời phía tây để chờ xem rồng hút nước làm mưa. Khi thấy những tảng mây đen cuồn cuộn kéo tới, và thấy một vệt đen ngòm chạy từ không trung xuống, càng gần đất càng tỏa rộng ra như cái loa kèn. Cậu tôi bảo rồng đang hút nước, sẽ có mưa lớn, thế là cậu cháu ba chân bốn cẳng chạy cho mau vể nhà trước khi bị rồng phun nước xuống. Quả thật mỗi lần thấy hiện tượng ấy, thế nào cũng có mưa như xối, nên tôi càng tin đó là rồng hút nước thật.
Có lần tôi được theo dì tôi lên Nam Định, lần đầu tiên được nhìn tận mắt cái ôtô giống như con bọ hung đen, đã lấy làm thích chí lắm, nhưng lý thú hơn cả là được ngắm nghía cái xe phun nước của sở vòi rồng. Đám trẻ con ở tỉnh chúng nó chỉ cho biết có mấy người lính đội nón sắt màu đỏ bơm nước bằng tay cầm, cứ người bên này nâng lên thì người bên kia đè xuống, còn hai ba người lính khác thì hướng cái vòi rồng về phía ngọn lửa để nước phun ra. Tôi suy đoán người ta đã nhìn thấy con rồng thật, rồi bắt chước chế ra xe vòi rồng để phun nước. Con rồng thật chắc phải lớn lao vô cùng vì nó có thể hút nhiều nước làm mưa có khi làm lụt cả làng.
Ở làng tôi có những cỗ kiệu trạm trổ hình rồng, sơn son thiếp vàng rất đẹp để rước trong các ngày lễ lớn của họ đạo. Cũng có một cỗ kiệu sơn đen để di chuyển quan tài từ nhà mồ ra nghĩa trang. Đòn khiêng kiệu nhìn giống như hai con rồng dài thượt, mỗi bên phải cần 8 người phu khiêng, khi di chuyển cứ tưởng như con rồng đang đi tới.
Vào những dịp Tết Âm Lịch và Tết Trung Thu, trẻ con chúng tôi nô nức, sung sướng được xem các đội múa rồng, con rồng giả dài ngoằng trèo thật tài tình lên tới đỉnh một cây tre cao ngất, để nuốt những chuỗi tiền thưởng của các nhà giàu mời đến múa lấy hên đầu năm.
Một kỷ niệm tôi không khi nào quên, là được đi xem thuyền rồng của “Đức Quốc Trưởng Bảo Đại”. Tôi nhớ vào năm 1951 khi thuyền rồng đi trên sông Ninh Cơ ở phía đông làng tôi, ngược lên hướng bắc, bác tôi đã đặt tôi ngồi trên vai ông để được nhìn cho rõ. Tôi còn nhớ thuyền sơn trắng vẽ rồng vàng, có cờ quạt và lính đứng trên thuyền, mà tôi chẳng nhìn thấy “Đức Quốc Trưởng” đâu, vì thuyền đi cách bờ đê đến nửa cây số. Mấy người lớn chỉ trỏ nói với nhau rằng “Đức Quốc Trưởng” mặc hoàng bào, nhưng ngài không đứng trên mạn thuyền, vì e có du kích bắn lén.
Khi lớn khôn có dịp đi đó đây, tôi thấy đền đài, lăng tẩm chỗ nào cũng có hình bóng rồng, nhất là trên nóc các chùa chiền, đình miếu thường có “lưỡng long chầu nguyệt”, hoặc trên các cây cột vẽ hình rồng, như tại Tòa Thánh Cao Đài ở Tây Ninh.
Tóm lại rồng là một hình ảnh quen thuộc với người Việt chúng ta, quen đến độ hầu như ai cũng biết, chẳng cần tìm hiểu gốc gác ngọn nguồn từ đâu mà có.
Khi còn nhỏ tôi thường nghe những người lớn phân lọai các sinh vật trên mặt đất theo thứ tự lớn nhỏ như sau: “Nhất điểu, nhì ngư, tam xà, tứ tượng”, long cùng loại với xà, tức là trăn rắn, là họ hàng loài bò sát, đứng hàng thứ ba sau chim và cá. Ngày nay không còn thấy giống chim khổng lồ đâu cả, chỉ còn các con cá voi, là loài sinh vật lớn sống dưới biển. Kế đến là những chú voi ở vùng nhiệt đới, còn trăn rắn thì có con dài đến 10 mét, nhưng không nặng bằng voi.
Bên trời Âu Mỹ, rồng được gọi là dragon, nhưng danh từ dragon bao hàm nhiều loại bò sát, từ khủng long có thân mình to lớn nay đã tuyệt chủng, đến nhiều loại nhỏ xíu như con thằn lằn có mao có cánh, hay con rồng đất chỉ bằng ngón tay.
Trong 4 quốc gia có nền văn hoá gần giống nhau, ta quen gọi là “tứ đồng văn” gồm Tàu, Nhật, Đại Hàn và Việt Nam, thì rồng là biểu tượng của vua chúa. Rồng là quốc huy của Tàu. Phù hiệu hình rồng cũng chỉ về hoàng tộc. Việt Nam cũng có chung truyền thống ấy. Không biết có phải từ khi Hán Cao Tổ là Lưu Bang trảm xà khởi nghĩa, tường thuật trong truyện “Hán Sở Tranh Hùng” và đã giành được thiên hạ, mà từ đó có truyền thống rồng là biểu hiệu của vua chúa? Về phía Tàu, câu hỏi này xin dành cho các bậc tiền bối trả lời. Còn về phía Việt Nam ta thì hầu như ai cũng biết biểu tượng Rồng chỉ nguồn gốc dân tộc ta.
Rồng hay long chỉ vua nên chữ long rất quen thuộc với chúng ta, chẳng hạn mặt vua gọi là long nhan, gặp vua thì gọi là diện kiến long nhan. Áo vua là long bào, mình vua là long thể, giường của vua là long sàng….
Gần đây trong các buổi sinh hoạt văn nghệ của giới trẻ, tôi đã được nghe các câu đố, vừa để mua vui và cũng giúp các bạn trẻ hiểu thêm tiếng Việt nữa, như hỏi mắt vua là gì? Lập tức có người đáp “long nhãn”. Tai vua là “long nhĩ”, râu vua là “long tu”, óc vua là “long não”, miệng vua là “long khẩu”! ? Nhưng nếu có bạn nào tinh nghịch và láu lỉnh hỏi ngược lại, vậy chứ “long đào” là gì, tôi dám chắc sẽ có bạn trả lời ngay là “girl friend” của vua chẳng biết chừng. Còn rất nhiều chữ khác ghép vào trước hoặc sau chữ Long để có những cách diễn dịch ngộ nghĩnh vui vui.