From: HungThe <hungthe42>
Date: Mon, Sep 1, 2025 at 02:17
Elon Musk làm chủ một startup mà
hiện cả nước Mỹ đang phải phụ thuộc,
quyền lực hơn cả Tesla
Ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ đang phụ thuộc
ngày càng sâu sắc vào công ty này.
Ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ đang phụ thuộc ngày
càng nhiều vào SpaceX, công ty do tỷ phú Elon
Musk sáng lập.
Từ một cái tên bị hoài nghi trong những năm đầu
tiên, SpaceX đã và đang trở thành trụ cột không
thể thay thế của nước này trong mọi lĩnh vực liên
quan đến không gian – từ vận tải thương mại,
nghiên cứu khoa học, cho tới an ninh quốc gia.
Thực tế, trong năm 2024, SpaceX đảm nhận tới
hơn 80% số vụ phóng quỹ đạo của Mỹ.
Con số này cho thấy phần lớn vệ tinh, phi hành
đoàn và các nhiệm vụ quân sự đều phụ thuộc
vào Falcon 9 hay Falcon Heavy.
Nếu SpaceX dừng hoạt động chỉ một tháng, lịch
trình của NASA, Ngũ Giác Đài và các công ty
công nghệ Mỹ sẽ bị đảo lộn nghiêm trọng.
Thành công lớn nhất giúp SpaceX nắm quyền
chi phối chính là công nghệ tái sử dụng tên lửa –
thứ mà suốt nhiều thập kỷ, các tập đoàn quốc
phòng truyền thống không làm được.
Việc hạ cánh an toàn tầng đẩy và phóng trở lại
trong vòng vài ngày đã giúp công ty này giảm
mạnh chi phí, tăng tần suất phóng lên mức chưa
từng có và nhanh chóng vượt xa các đối thủ.
Tàu vũ trụ Starship thế hệ mới của Công ty SpaceX
được gắn tên lửa đẩy Super Heavy Ảnh: REUTERS
Không chỉ vận chuyển vệ tinh thương mại,
SpaceX còn giữ vai trò chủ lực trong an ninh
quốc phòng Mỹ.
Từ năm 2019, công ty này đã thực hiện khoảng
70% số vụ phóng phục vụ mục tiêu an ninh
quốc gia, bao gồm vệ tinh quân sự, hệ thống
cảnh báo tên lửa và các hợp đồng chiến lược
với Lực lượng Vũ trụ Mỹ.
Hơn thế nữa, mạng lưới vệ tinh Starlink với hơn
7.000 thiết bị hoạt động trên quỹ đạo đã trở
thành một công cụ không chỉ để kết nối internet
toàn cầu mà còn phục vụ tác chiến hiện đại.
NASA không thể đứng ngoài vòng xoáy phụ
thuộc. Từ khi chương trình tàu con thoi ngừng
hoạt động, Mỹ từng phải nhờ đến tên lửa Soyuz
của Nga để đưa phi hành gia lên Trạm Vũ trụ
Quốc tế.
SpaceX với Crew Dragon đã giải quyết triệt để
tình trạng này, trở thành phương tiện vận
chuyển phi hành gia duy nhất của Mỹ suốt nhiều
năm.
Được biết, NASA đã trao hợp đồng trị giá 1,6 tỷ
đô la, được gọi là Dịch vụ Tiếp tế Thương mại,
cho SpaceX vào năm 2008, chỉ vài tháng sau
chuyến bay thành công đầu tiên của Falcon 1.
Hợp đồng yêu cầu SpaceX sử dụng tên lửa mới
Falcon 9 cùng với tàu vũ trụ Dragon để vận
chuyển hàng hóa và vật tư lên Trạm Vũ trụ
Quốc tế (ISS) trong suốt 12 năm nhiệm vụ.
Năm 2014, SpaceX đã giành được một hợp
đồng khác của NASA trị giá 2,6 tỷ đô la để
phát triển và vận hành các phương tiện đưa
đón phi hành gia đến và đi từ Trạm Vũ trụ
Quốc tế.
Tuy nhiên, sự phụ thuộc tuyệt đối đặt ra câu
hỏi lớn về quyền lực. Không ít lần Elon Musk
vướng vào mâu thuẫn với giới chính trị Mỹ.
Khi xung đột giữa ông và Tổng thống Donald
Trump leo thang, nguy cơ các hợp đồng hàng
chục tỷ đô la với Ngũ Giác Đài bị ảnh hưởng
đã trở thành đề tài nóng.
Báo chí quốc tế nhận định, việc một cá nhân có
thể ảnh hưởng tới an ninh không gian quốc gia
là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử và có
thể coi là lời cảnh báo cho chính phủ Mỹ.
“Hệ sinh thái không gian đang thay đổi, thực
sự là nhờ SpaceX,” chuyên gia Garver nói.
“Chi phí tiếp cận không gian thấp hơn đang
hiện thực hóa điều chúng ta hằng mơ ước.
Nó đã xây dựng nên một cộng đồng các công
ty trên toàn thế giới giờ đây có thể tiếp cận
không gian”.
Điều làm SpaceX trở nên đặc biệt chính là khả năng
tạo ra sự chênh lệch rõ rệt so với các đối thủ cùng
lĩnh vực.
Nếu so với Blue Origin, công ty do Jeff Bezos sáng
lập, sự khác biệt dễ thấy nhất chính là tiến độ và
tính thực tiễn. Blue Origin đã nhiều năm hứa hẹn
về tên lửa New Glenn – dự án được kỳ vọng cạnh
tranh trực tiếp với Falcon 9 và Falcon Heavy –
nhưng liên tục bị trì hoãn.
Tên lửa đẩy SpaceX Super Heavy mang theo tàu
vũ trụ Starship cất cánh trong chuyến bay thử
nghiệm thứ 10 tại Starbase, Texas, ngày 26-8 –
Ảnh: REUTERS
Trong khi đó, SpaceX đã thực hiện hàng trăm lần
phóng an toàn, tái sử dụng tên lửa hàng chục lần
và duy trì nhịp độ gần như hàng tuần.
Boeing, một trong những tên tuổi kỳ cựu của ngành
hàng không vũ trụ, lại cho thấy một sự tương phản
khác.
Dự án tàu vũ trụ Starliner được kỳ vọng sẽ trở thành
đối kháng của Crew Dragon trong việc đưa phi hành
gia Mỹ lên Trạm Vũ trụ Quốc tế, nhưng những trục
trặc kỹ thuật, chi phí phát sinh và các lần trì hoãn
khiến chương trình rơi vào khủng hoảng niềm tin.
Trong khi Crew Dragon của SpaceX đều đặn vận
chuyển phi hành gia lên quỹ đạo từ năm 2020,
trong khi Starliner chỉ mới có chuyến bay có người
lái đầu tiên vào năm 2024 và vẫn còn hạn chế
về độ tin cậy.
Tầng đẩy khổng lồ của tên lửa Starship được cánh tay
robot giữ lại thành công trong buổi phóng thử nghiệm
hôm 13-10-2024 – Ảnh: AFP/Getty Images
Tuy nhiên, không thể phủ nhận, chính SpaceX
đã đưa Mỹ quay trở lại vị trí dẫn đầu cuộc đua
không gian.
Tần suất phóng của công ty đạt mức kỷ lục, đồng
thời mở ra kỷ nguyên mới với dự án Starship –
hệ thống tên lửa lọai lớn có khả năng đưa con
người lên Mặt Trăng, sao Hỏa.
Những gì mà cơ quan vũ trụ quốc gia phải mất
hàng chục năm nghiên cứu và hàng trăm tỉ đô la
ngân sách mới có thể hình dung, thì một công
ty tư nhân của Elon Musk đã biến thành hiện
thực trong vòng chưa đầy hai thập kỷ.
Điều đáng lo ngại là khi SpaceX chiếm ưu thế
gần như tuyệt đối, thị trường lại thiếu sự cạnh
tranh.
Các công ty như Blue Origin hay United Launch
Alliance vẫn chưa thể tạo ra đột phá tương xứng,
trong khi Boeing chật vật với các vấn đề kỹ thuật.
Ngũ Giác Đài và Quốc hội Mỹ nhiều lần thảo luận
về việc cần đa dạng hóa nhà thầu, nhưng thực
tế cho thấy hiện không ai có thể thay thế
SpaceX.
SpaceX phóng tàu Crew Dragon, thực hiện sứ mệnh
‘mạo hiểm nhất’ tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở
Cape Canaveral, Florida ngày 10-9-2024 –
Ảnh: Reuters
Chuyên gia từ các viện nghiên cứu nhận định,
sự thống trị của SpaceX vừa là sức mạnh, vừa
là điểm yếu của nước Mỹ.
Trong kỷ nguyên cạnh tranh không gian ngày
càng khốc liệt với sự trỗi dậy của Trung Quốc,
việc có SpaceX là lợi thế rõ rệt.
Song chính lợi thế ấy lại khiến Mỹ rơi vào thế
lưỡng nan: vừa tận dụng sức mạnh của SpaceX
để dẫn đầu, vừa phải tìm cách hạn chế nguy cơ
bị một cá nhân hoặc một doanh nghiệp
“giữ chìa khóa”.
Nhiều chuyên gia cảnh báo, Mỹ cần gấp rút
đầu tư trở lại cho các đối thủ khác, xây dựng
cơ chế giám sát hợp lý, đồng thời phát triển
chương trình vũ trụ quốc gia đủ mạnh để
không bị động nếu SpaceX gặp trục trặc.
Theo: CNBC, WSJ