Bạn thân mến,
Cuối tuần, xin mời bạn đọc chuyện vui về âm nhạc của tác giả “nhn”? tren FB.
Sau khi đọc, mời đọc tiếp bình loạn của phóng viên 4 Suyễn Đài Bôn Xà Rông.
NGHE MÀ NGỨA
NhạcViệt có nhiều bài nghe não lòng đứt ruột, nghe xong chỉ muốn chết.
Bạn văn Phan Các Chiêu Hằng kể trong truyện, bà nói với ông chồng, đại ý: “Lần nào nghe đi nghe lại các bài này em cũng muốn khóc.” Ông chồng, một cách rất thành thật, tích cực hưởng ứng: “Anh là người ngoại quốc, anh không hiểu mấy ông bà này hát cái gì, mà (bị) nghe mãi, anh cũng …muốn khóc!”
Khóc được với một bài hát, là điều hạnh phúc, vì còn rung động, còn biết bi ai, chỉ sợ minh chai đá hồi nào không hay. Có những bài hát được trình bày đúng cách nên dễ gây xúc động, nhưng cũng có những bài thật hay, ca sĩ cũng thiện nghệ, đáng lẽ phải rung cảm, nhưng tôi lại … ngứa, càng nghe càng ngứa.
Cũng có những bài, do sự cẩu thả của nhạc sĩ khi đặt lời, làm bài hát đang hay trở thành vô duyên.
Vô duyên của quí ông nhạc sĩ, như bài “Em bé quê”, tác giả cho em bé quên ngồi lung trâu phất ngọn cờ lau, cất tiếng theo tiếng lúa đang reo em đánh vần thật mau…nghe được quá, vừa cần lao vừa học tập! Tới câu kết, ông nhạc sĩ cho khoai lùi bếp nóng ngon hơn là vàng, nghe lãng xẹt! Khoai lùi bếp nóng thì quả tuyệt cú mèo, nhưng nó ngon như cái gì khác chứ ngon như… vàng thì cắn mẻ cả răng, em chê!
Cũng lại ông nhạc sĩ mê vàng ấy trong một bài hát thiếu nhi khác, ông kết thật đẹp thay, thật đẹp thay giấc mơ tiền! Tất nhiên là giấc mơ tiên, không có dấu huyền, nhưng nốt nhạc trở về chủ âm, thấp quá nên thính giả nghe ra “giấc mơ… tiền”!
Một ông nhạc sĩ khác, cũng trong một bài hát thiếu nhi, kết bằng câu em nằm mơ thấy… tiền, cùng một cách!
Rồi bài “Người đi qua đời tôi”, ôi những người khóc lẻ loi..một mình. “Lẻ loi” tức là một mình; làm gì có thứ lẻ loi… hai mình!
Những lỗi ngớ ngẩn đó thì đâu cũng có, gom lại mà viết chắc được một cuốn sách mong mỏng. Thêm vào, là lỗi của các ông bà ca sĩ. Có khi ông bà tự ý sửa lời. Bài “Tình hờ” có câu yêu nghĩa là phôi phai, nghĩa là mang hận hoài. Ông Elvis Phương hát yêu nghĩa là phai phôi, nghĩa là mang hận hoài. Chẳng hiểu “phai phôi” là cái của nợ gì, vừa vô nghĩa, vừa hỏng cả vần của một câu hát.
Nhưng ly kỳ nhất là “quốc nạn” tự ý đổi lời ca từ “em” thành “anh” và “anh” thành “em”.
Bài hát, hay bài thơ phổ nhạc, có khi là lời một người đàn bà: Đừng bỏ em một mình, một mồ trinh chênh vênh chờ cỏ xanh…Nghe nó yếu đuối, thảm thiết làm sao. Rồi ông ca sĩ hát: Đừng bỏ anh một mình một mồ anh chênh vênh chờ cỏ xanh, nghe mà lien tưởng tới chuyện quạt mồ Trang tử, chỉ muốn phì cười, hết cả “phê”!
Bài “Bao giờ biết tương tư” chàng viết tán nàng nên có câu Tà áo em phơi bày, ngón tay em dài, khi một mợ ca sĩ nọ hát, mợ bèn “trans-sexual” ngang xương thành Tà áo… anh phơi bày, ngón tay anh dài…
Cứ cho là anh mặc áo dài khăn đóng đi tế tổ Hùng Vương và gặp nàng đang đội gạo tới cúng đi cũng được, nhưng “ngón tay anh dài” nghe chướng quá. Tất nhiên bàn tay năm ngón có ngón dài ngón ngắn, không lẽ lúc chat mợ bận tơ tưởng tới cái ngón… dài nhất? Thật chẳng thi vị chút nào!
Nghe mà ngứa!
(nhn)
NGHE MÀ NGỨA …NỮA
Ông bạn Vũ Thành An trước khi bỏ trần gian đi làm phó tế, có một loạt những tình khúc được kể theo thứ, mở đầu là “Tình khúc thứ nhất”, và một loạt bài không tên nhưng được đánh số 1, 2, 3 , 4 cho khỏi lộn. Hồi đó tôi sốt ruột chờ hoài để nghe những bài tình ca tiếp theo của anh, biết đâu được kể theo thứ tự mẫu tự không chừng, thí dụ như “Bài không tên chữ A”, “Bài không tên chữ Z”,..nhưng chưa kịp thấy thì đứt phim.
Những bài không tên nhưng có số vô cùng não nuột của anh gợi nhớ tới tâm sự nhễu nhão, lòng thòng, có dây có nhợ của những cặp ngưu lang chức nữ mà thời đại. Chàng nhạc sĩ cao ráo hào hoa của chúng ta ủ ê rầu rĩ kể lể dông dài thở than thảm thiế trách móc lê thê:
Này em hỡi con đường em đi đó…
Con đường em theo đó…
Đúng hay sao em!..
Thôi thì cũng được đi. Anh thất tình thì anh kể, kể xong anh kéo bạn bè đi uống cà phê rồi anh kể tiếp, nó cũng lành mạnh chán, miễn đừng nhào đầu vô đầu xe lửa là được.
Nhưng khi hát, có những nàng ca sĩ mắc chứng đổi giống lời ca, sau đó lại tự ý đổi “em” thành “anh”, “anh” thành “em” một cách vô tội vạ, đổi luôn đúng hay sao em thành ra đúng hay sao anh, rồi xa hơn mức nữa: đúng đấy anh ơi!
“Đúng đấy anh ơi!”được cô uốn giọng diễn tả thật tuyệt vời, nghe chua chua như nước đái mèo, ngoa ngoắt như một chị bán hàng ngồi trong phiên chợ ế.
Nghe mãi, tôi quên rằng đó không phải là lời ca nguyên thuỷ của tác giả, cứ ngỡ cô ca sĩ đang lanh lảnh cất giọng oanh vàng, rót giấm thanh vào tai chàng nhạc sĩ, nên đâm ra mừng giùm cho chàng. May quá! Tí nữa là rước phải bà về, bà chua ngoa đay nghiến cho cả một đời thì chỉ có nước bỏ nhà ra đi làm … phó tế!
(nhn)
NGHE MÀ NGỨA …TIẾP
Ca khúc tiêu biểu của Lê Trọng Nguyễn (1926-2004) là bài “Nắng chiều”:
Qua bến nước xưa lá hoa về chiều
lạnh lùng mềm đưa trong nắng lưa thưa
……
Anh nhớ xót xa dưới tre là ngà
Gợn buồn nhìn anh, em nói: “mến anh!”
Mây lướt thướt trôi khi nắng vương đồi
Nhớ em dịu hiền nắng chiều ngừng trôi…
Mỗi bài hát Việt Nam ngày trước nó có đầu có đuôi, có mở có kết, có tình tiết như một truyện ngắn.
Trong bài này là chuyện anh con trai xa quê lâu ngày, có thể là anh đi học xa, đi làm ăn hay đi kháng chiến. Chiều hôm đó anh về, trên bến nước xưa nhìn nắng chiều lác đác rơi trên lá trên hoa, anh nhớ lắm, người con gái ngày xưa dáng gầy gầy, mắt sáng long lanh, với sợi tóc thề vương trên má xinh, vóc ngọc da ngà… ui chao đẹp ơi là đẹp!
Anh về, bước qua nương dâu đã úa, không còn nghe tiếng hát đò đưa trữ tình năm cũ, anh bấm đốt ngón tay tính lại mới giật mình thấy lâu quá rồi, chắc em bây giờ đã đi lấy chồng xa và có khi bây giờ trở thành bà nội, bà ngoại rồi không chừng!
Anh xót xa ôn lại chuyện cũ. Ngày anh đi, hai đứa chia tay chia chân nhau dưới bóng tre già, gợn buồn nhìn anh, em nói “mến anh!” Trời ơi là trời, vậy mà hồi đó anh quỷnh quá, cái thông điệp của em nó rõ y như “Bình Ngô đại cáo” vậy mà anh nghe như vịt nghe sấm, mãi tới bây giờ anh mới hiểu. Nếu hiểu ngay từ hồi đó thì anh đâu có hăng hái bỏ làng ra đi để hôm nay lủi thủi trở về một mình một bóng!
Anh chỉ còn nước ngước mặt lên trời than cùng thượng đế nên bài hát mở đầu cho anh nhìn đất, nhìn nước rồi tác giả kết bằng cách cho anh nhìn trời nhìn mây!
Tình cảm ấy thật man mác, thật nhẹ, nó bền, nhưng không làm cho … ngứa. Ngứa chăng là có ông bà ca sĩ sửa chữ “gợn buồn” thành chữ “giận hờn” và sửa chữ “mến” thành chữ “yêu”: Giận hờn nhìn anh em nói “yêu anh! Trọn câu hát trở thành một lời trách móc: em yêu anh như vậy (có thể hàm ý: em cho anh tuốt luốt) mà nay anh nỡ nào quất ngựa chuối ra đi!
Nếu vẫn “gợn buồn” chứ không “giận hờn”: gợn buồn nhìn anh em nói “yêu anh!” thì cả câu hát là một lời tỏ tình quá sức sống sượng đối với một thiếu nữ Việt Nam miền quê, vào giữa thế kỷ 20, khi mà vào thời đó, ngay giữa vợ chồng với nhau, những cử chỉ và nói lời âu yếm vẫn hãy còn bóng bảy, nhẹ nhàng và kín đáo lắm.
Ngày nay, một cô gái hồng mao nói “I love you”, một cô xẩm nói “ngộ ái nị”, một cô xì nói “Te quiero”, hay một cô mít nói “em yêu anh”, nghe rất xuôi tai, dù cô nói …thật hay chỉ sủa theo công thức trước khi bấm nút tắt i-phone; nhưng vào thời Lê Trọng Nguyễn viết “Nắng chiều” thì không được, nhất định không được.
“Không được” không phải vì trái phong tục tập quán mà “không được” vì nó tàn phá nghệ cảm của tác giả, chẳng những giết chết một câu hát và giết luôn cả bài hát. Nhất là nốt nhạc của chữ “mến” dành cho dấu sắc, nên khi đổi thành “yêu”, khi hát lên nghe từa tựa như “yếu”:em nói …“yếu” anh. Cộng thêm vào lời ca là tiếng nhạc cha cha xập xình, với cô ca sĩ mặt bự son phấn, ăn mặc rất tiết kiệm vải, vừa hát vừa lắc cho kỳ hết của cải trời cho, phía sau thêm một đám vũ công với những động tác gợi tình khiến “em nói … yếu anh” nghe như là “em muốn … ấy anh”!
“Ngứa” là vì vậy!
(nhn)
VẪN CÒN NGỨA
Sau mấy ngày “nghe mà ngứa”, một số thân hữu xa gần kêu “oái” lên.
Cô em tôi nhắc:
– “Khóc lẻ loi… một mình” trong Nửa hồn thương đau, không phải trong Người đi qua đời tôi như người nghĩ vụn đã cắm râu ca sĩ Hoài Bắc lên… má cụ nhạc sĩ Phạm đình Chương. Vậy xin nói lại cho đúng, và lần sau sẽ pha cà phê đậm hơn một tị.
Cậu em tôi nhắc:
– “Bài không tên cuối cùng” mà người nghĩ vụn nghe được, nằm trong CD Khánh Hà Tuấn Ngọc, do Khánh Hà phát hành năm 1992. Tựa bài thì in như vậy, nhưng nội dung bài hát là “Bài không tên cuối cùng… tiếp nối” với nhạc cũ, lời mới, do chính tác giả viết. Cô ca sĩ chỉ đổi tất cả những chữ “em” thành “anh”, “anh” thành “em” và tôi đoàn là đã diễn tả không đúng ý tác giả.
Lời ca mới của Vũ Thành An như sau:
“Con đường em đi đó
Con đường em theo đó đúng đấy em ơi
Nếu chúng mình có thành đôi lứa
Chắc gì ta đã thoát ra đời khổ đau!”
Lời ca làm tôi nhớ tới một ông bạn. Thời còn mài đũng quần ở trung học, ông mê đắm mê đuối cô bạn hoa khôi cùng lớp, và tất nhiên là không đi tới đâu. Rồi sau ba chìm bảy nổi chín chục cái lênh đênh, bốn mươi năm sau tình cờ liếc thấy người xưa trong một buổi tiệc cộng đồng, anh bạn vỗ đùi đánh “bép” một cái, bật kêu lên sảng khoái: “May quá! Tí nữa mình đã lấy một …bà già!”
“May quá” vì đàn ông năm mươi mí sáu mươi thì hãy còn xoan mà đàn bà cỡ tuổi đó dù có là thân chủ thường xuyên của các bà Bích Ngọc hay Vũ Ban, nếu không nửa đêm thì cũng đã về chiều!
Tôi nghi là ông nhạc sĩ họ Vũ biết đâu cùng một tâm trạng ấy khi gặp lại người xưa, chàng nhẹ nhàng cầm tay cụ bà, an ủi: “Hồi đó em bỏ anh đi lấy chồng là phải đấy em ơi. Nếu như mà em dại dột nghe lời anh thì chắc gì chúng mình còn ở với nhau!”
Cũng được đi! Nhưng khi cô ca sĩ hát, đổi toẹt “đúng đấy em ơi” thành “đúng đấy anh ơi”, diễn tả cho thật chua chát thì nó biến thành giấm, nghe lại vẫn cứ ớn xương sống, rợn da gà như thường!
“Nếu chúng mình có thành đôi lứa, chắc gì …anh đã thoát ra đời khổ đau!”
Nhân “quốc nạn” em em anh anh đổi qua đổi lại, đổi tới đổi lui lộn xộn vô ý thức, cậu em tôi mách: trong bài Đôi ngả chia ly của Thanh Sơn, câu hát: “Em ơi, nép vào lòng anh” nghe rất nam nhi chi chí, đã bị mợ nào đó khi hát tự ý sửa lại thành “Anh ơi, nép vào lòng em” làm như chàng bị thiếu tình mẫu tử, nghe cứ như là “con ơi, nép vào lòng …me”, ngứa chịu không nổi!
(nhn)
Thank you.
Phil Nguyen