From: HungThe <hungthe42>
Date: Sun, Jan 25, 2026, 19:23
From: Michael Do <md46usa>
Sent: Sunday, January 25, 2026 at 07:13:05 AM PST
Subject: Cách Viết Chữ Hoa (bài bổ túc)
Cách Viết Chữ Hoa (bài bổ túc)
Đỗ Văn Phúc
Bài về cách viết chữ hoa trong Việt ngữ được phổ biến đã hơn mười năm; mới đây được phổ biến lại. Chúng tôi vẫn thỉnh thoảng nhận nhiều ý kiến đóng góp từ nhiều thân hữu.
Sau đây là các ý kiến:
1.- Về địa danh, phải viết hoa đầy đủ các danh từ về địa lý kể cả loại từ (như sông, núi, đồng bằng, hồ, đèo…) đứng trước tên đặt như: Đồng Bằng Cửu Long, Sông Hồng Hà, Sông Thạch Hãn, Núi Ba Vì, Núi Bà Rá, Miền Nam, Miền Bắc, Hồ Xuân Hương, Đèo Ngang… (Hồ Xuân Hương ở đây là cái hồ có tên Xuân Hương ở Đà Lạt, không phải tên nữ sĩ Hồ Xuân Hương).
2.- Về ngày thứ và tháng, phải viết hoa đủ các chữ thứ, tháng. Ví dụ: Thứ Hai, … Thứ Bảy, Chủ Nhật; ngày 10 Tháng Hai, năm 1990.
3.- Về các chức danh, tên các cơ quan, đơn vị, viết hoa tất cả các chữ: Tổng Thống, Thủ Tướng, Đại Tướng, Bộ Công Chánh, Nha Địa Dư, Ty Học Vụ, Tỉnh Thừa Thiên, Quận Hương Trà, Xã Cam Lộ, Làng Nghi Lộc…
Thật khó cho chúng ta tìm ra những tài liệu khả tín hướng dẫn cách viết hoa trong Việt ngữ. Các nhà văn, nhà biên khảo nổi tiếng cũng viết hoa rất tùy tiện, có khi cùng một vị, nhưng lại viết hoa các khác nhau trong cùng một bài, một cuốn sách. Ông Đào Văn Bình đã có công sưu tầm và đưa ra nhiều bằng chứng về việc này trong bài “Cách viết hoa trong tiếng Việt.” Mà quí vị có thể tìm đọc ở trang này: https://namkyluctinh.org/tac-gia-tac-pham/a-b-c-d/dhao-van-binh/cach-viet-hoa-trong-tieng-viet.html
Sau khi bỏ nhiều thì giờ tra cứu trong các sách cũ, đặc biệt các cuốn như Việt Nam Văn Phạm và Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim, Việt Sử Toàn Thư của Phạm Văn Sơn, các cuốn sử của Phan Khoang, bộ sách ghi chép hàng năm nhan đề Việc Từng Ngày của Đoàn Thêm… Chúng tôi nhận thấy vài điểm có thể lấy làm tiêu chuẩn:
1.- Các danh từ chung chỉ về vật thể như sông, hồ, bến, rạch, bàu, bưng, núi, đèo, đỉnh, đồng… không viết hoa dù đứng trước những tên đặt cho chúng, vì chúng được xem như các loại từ. Ví dụ: núi Ba Vì, sông Hát-giang, sông Đáy, sông Hồng-hà, bến Chương Dương, rạch Thị Nghè, cầu Bông, cầu Tràng Tiền, dãy Trường Sơn, đèo Ngang, đỉnh Chapa, hồ Hoàn Kiếm, đồng bằng Bắc Việt, miền Nam, miền Bắc, xã Lai Khê, tỉnh Vĩnh-yên, huyện Mê-linh, quận Phú Giáo, tỉnh Bình Dương….
Ghi chú: khi nói về phương hướng, nam, bắc, đông, tây, thì không viết hoa. Nhưng khi muốn nói đến một địa phận, một vùng thì viết hoa. Ví dụ: đi về hướng nam (không viết hoa), nhưng chúng ta là người miền Nam (viết hoa).
Ngoại lệ: có những chữ đã được ghép hẳn vào tên riêng và đã trở thành tên của một địa phận: Bàu Bàng, Rạch Chiếc, Rạch Bắp, Bưng Còng, Đồng Tháp Mười, Động Ba Thìn, Bến Nghé…
Viết hoa các chữ gốc Hán ghép sau đặt để trở thành một tên riêng: Hồng Hà, Cửu Long Giang, Trường Sơn, Hương Giang…
2.- Các danh từ chung dùng như danh từ riêng (như các chức vụ, cơ quan…): Trước đây, những chữ kép này thường được nối với nhau bằng một gạch ngang (hyphen), nên chỉ viết hoa một chữ đầu. Ví dụ: Tổng-thống, Bộ Công-chánh, Ty An-ninh, Nha Tổng Thơ-ký Thường-trực Quốc-phòng, Bộ Tổng-tham-mưu, Ủy-ban Hành-pháp Trung-ương, Hội-đồng Quốc-gia, Nam-chi Tùng-thư, Tín-Đức Thư-xã… Lưu ý: Chữ Tín Đức là tên riêng nên viết hoa cả hai chữ. Nhưng sau này, người ta không còn dùng gạch nối nên có đề nghị viết hoa hết các chữ.
3.- Cụ Trần Trọng Kim chỉ viết rất sơ sài trong Việt Nam Văn Phạm từ trang 35 đến trang 39 về cách viết hoa các danh từ như sau:
Các danh từ riêng nếu do ghép của hai hay ba chữ thì có dấu nối giữa các chữ, và viết hoa tùy các trường hợp sau:
· Nếu là tên họ (family name) có hai chữ, chỉ viết hoa chữ đầu. Ví dụ: Tư-mã, Gia-cát, Nguyễn-khoa, Hoàng-phủ…
· Nếu tên gọi (given name) có hai chữ thì viết hoa cả hai. Ví dụ: Nguyễn Công-Trứ, Mạc Đỉnh-Chi.
· Các tên lót thông thường (middle name) thì không viết hoa, và không có gạch nối. Ví dụ: Trần văn Tí, Nguyễn văn Tri-Vũ, Lê thị Thu-Tâm.
· Các trường hợp khác chỉ viết hoa chữ đầu. Ví dụ: Hồng-hà, Bắc-kỳ, Việt-nam, Cao-mên.
3.- Tên các năm theo 12 can, chi, có sách viết hoa (Việt Sử Toàn Thư của Phạm Văn Sơn, Việc Từng Ngày của Đoàn Thêm ), có sách không viết hoa: năm quí mão, năm canh tí, năm giáp ngọ (Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim). Có lẽ nên viết hoa các chữ đó, vì chúng cũng là tên riêng do người ta đặt ra.
4.- Các ngày thứ trong tuần (thứ Tư, thứ Sáu), tháng (tháng Giêng, tháng Ba), không viết hoa, vì chúng như danh từ chung được dùng như các loại từ, cũng như trường hợp các chữ ‘núi, sông, đèo, đường…’ ở trên.
Chúng tôi xin lý giải như sau về chữ ‘thứ’ và ‘tháng’:
- Thứ dùng khi nói về một thứ tự, một vị trí trong một tập hợp, như: (1) “Anh A. đứng thứ tư trong lớp; tên tôi đứng thứ năm trong danh sách…” (2) “Chúng ta sẽ họp vào các ngày thứ ba, ngày thứ bảy… trong tuần”; thì tất cả ba chữ ‘thứ, ba, tư, năm, bảy’ không viết hoa vì chúng không hề là danh từ riêng.
-
Nhưng khi các người ta bày ra lịch, chia một năm làm mười hai tháng, mỗi tuần có bảy ngày thì phải đặt tên cho ngày và tháng.
Tây phương lấy tên các thần linh trong thần thoại Hy Lạp và La Mã (thời kỳ người ta thờ các ngôi sao như các vị thần: Sun, Moon, Mars, Mercury, Jupiter, Venus, Saturn) để đặt tên cho ngày là Sunday, Monday, Tuesday/Mardi, Wednesday/Mercredi, Thursday/Jeudi, Friday/Vendredi, Friday/Samedi. Về 12 tháng thì lấy tên các vị thần, các lễ hội: Janus, Februa, Mars, aperire, Maia, Juno để đặt tên cho tháng January, February, March, April, May, June. Tháng Bảy (July) và Tám (August) là từ tên của Tổng Tài Julius Caesar và hoàng đế Augustus. Chính Caesar ra lệnh sử dụng dương lịch thay lịch cũ dựa trên vận hành của mặt trăng và lấy tên ông đặt cho tháng thứ Bảy là tháng sinh của ông. Bốn tháng cuối cùng là các số 9, 10, 11, và 12 (septem, octo, novem, decem) của La Mã.
Do đó, chúng ta nên viết hoa những chữ theo sau chúng vì đó là tên của ngày và tháng: thứ Hai, thứ Năm, tháng Giêng, tháng Mười.
Có thể tạm kết luận rằng cho đến nay, chúng ta chưa có một qui ước nào chính thức, đầy đủ về cách viết các chữ hoa. Chúng ta chỉ viết theo thói quen hoặc theo cách suy luận của mỗi người. Chúng ta cũng khó lấy cách viết của các nhà văn làm mẫu mực, vì như chúng tôi trình bày, ngay các nhà văn, các nhà sử học nổi tiếng cũng không viết cách đồng nhất trong tác phẩm của mình.
 |