From: Lion Nguyen <luonguyen5920>
Date: Thu, Apr 23, 2026 at 6:18 AM
https://youtu.be/e8T035Sy3bA?si=vnxfuxrHVyHRb7hQ
https://youtu.be/j3LBisfuD_c?si=LeTMYsS923n7aRMe
https://www.youtube.com/live/r9bePlG2CvA?si=6Zehw_PfFiI6MAMf
https://youtu.be/RlmolGp2JHs?si=B4tT9vpsXcN-DTov
Phe cứng rắn Iran từ chối đàm phán hòa bình; Nỗi lo của chế độ toàn trị?
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19/4 đăng trên Truth Social rằng Hải quân Mỹ đã chặn và tiếp quản một tàu hàng Iran tại Vịnh Oman khi con tàu này cố vượt qua lệnh phong tỏa của Mỹ. Sau đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận hành động này trên nền tảng X và công bố video cảnh quân đội Mỹ cảnh báo con tàu mang tên “Touska”, sau đó nổ súng.
Ngày 11/4/2026, Phó Tổng thống Mỹ Vance (bên trái) bắt tay với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif trước khi tham dự cuộc đàm phán Mỹ-Iran tại Islamabad. (Ảnh chụp màn hình video / DRM News)
Trong khi đó, trước đó vào ngày 18/4, một số tàu thuyền cũng đã bị phía Iran nổ súng. Những diễn biến này khiến dư luận nghi ngờ liệu vòng đàm phán hòa bình Mỹ–Iran thứ hai có diễn ra đúng kế hoạch hay không.
Chiều 21/4, Nhà Trắng cho biết phái đoàn đàm phán do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu đã hủy tham dự vòng đàm phán thứ hai; phía Iran sau đó cũng tuyên bố không tham gia.
Trong vòng 5 tuần, Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc tấn công, đánh vào 17.000 mục tiêu của Iran, bao gồm các cơ sở sản xuất thép và hóa dầu—những ngành mang lại nguồn ngoại tệ quan trọng cho nước này. Ngoài ra, theo ước tính của Quỹ Bảo vệ Dân chủ, lệnh phong tỏa hàng hải hiện nay của Mỹ đối với các cảng Iran gây thiệt hại khoảng 435 triệu USD mỗi ngày. Vì vậy, áp lực kinh tế đối với Iran là rất lớn. Tuy nhiên, phe cứng rắn Iran vẫn từ chối đàm phán.
Vì sao phe cứng rắn Iran từ chối đàm phán?
Nhà bình luận thời sự kỳ cựu Lam Thuật ngày 20/4 trong chương trình 时事纵横 cho biết, sự cứng rắn của phe này không đến từ sức mạnh quân sự, mà nhiều hơn xuất phát từ hệ tư tưởng cực đoan, khát vọng duy trì quyền lực, cũng như sự hậu thuẫn từ Trung Quốc và Nga.
Một mặt, Iran là một chính quyền giáo sĩ (mullah), nơi đường lối được định hình bởi niềm tin tôn giáo cực đoan. Chính quyền này lâu nay nhân danh “Thượng đế” để phát triển vũ khí hạt nhân và tuyên bố tiêu diệt Mỹ, Israel. Nếu hiện nay từ bỏ chương trình hạt nhân, thì đó là do “Thượng đế” thay đổi ý định, hay là họ đã đi ngược lại “ý chỉ của Thượng đế”? Điều này có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Giống như nếu một ngày nào đó Đảng Cộng sản Trung Quốc từ bỏ chủ nghĩa cộng sản, thì liệu họ còn lý do tồn tại hay không? Và nếu không còn lý do tồn tại, tại sao vẫn cầm quyền?
Yếu tố thứ hai là nỗi sợ hãi. Lực lượng cứng rắn—chủ yếu là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran—đã dính líu đến nhiều hành vi bạo lực. Theo Wikipedia, từ cuối tháng 12 năm ngoái đến đầu tháng 1 năm nay, chính quyền Iran đã giết hơn 30.000 người; chỉ vài ngày trước còn treo cổ người biểu tình giữa đường phố. Nếu chế độ sụp đổ, họ sẽ phải đối mặt với sự trừng phạt và không thể trốn tránh trách nhiệm.
Yếu tố thứ 3 là sự hỗ trợ từ Trung Quốc và Nga. Nếu chính quyền này quyết tâm chống cự đến cùng, họ có thể dựa vào hai nước này: Nga có thể vận chuyển vật tư qua phía bắc Iran, còn Trung Quốc có thể kết nối thông qua tuyến đường sắt Á–Âu. Với sự hậu thuẫn đó, nếu Mỹ không tiến hành chiến tranh trên bộ, giới lãnh đạo Iran tin rằng họ vẫn có thể duy trì sự tồn tại.
Chuyên gia: Đàm phán với phe ôn hòa vẫn có ý nghĩa
Vòng đàm phán dự kiến ngày 22/4 đã bị hủy. Đồng thời, ông Trump cho biết theo đề nghị của Pakistan, lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn.
Nhà báo kỳ cựu Lý Túc (Li Su) nhận định rằng hai bên vẫn sẽ tiếp tục đàm phán. Ông cho rằng ngay cả khi phe cứng rắn vẫn chiếm ưu thế và từ chối thỏa thuận, thì việc Mỹ đàm phán với phe ôn hòa Iran vẫn có ý nghĩa.
Thứ nhất, điều này giúp giảm áp lực dư luận. Trên thế giới có quan điểm cho rằng Iran vốn đã đồng ý không phát triển vũ khí hạt nhân, vậy tại sao Mỹ vẫn tấn công? Nếu đàm phán tiếp tục, Mỹ có thể khẳng định rõ rằng họ không nhằm phá hủy Iran hay dân tộc Iran, mà chỉ muốn ngăn nước này phát triển vũ khí hạt nhân.
Thứ hai, thông qua đàm phán, Mỹ có thể đánh giá liệu phe cứng rắn Iran có sẵn sàng hạ nhiệt hay không, khả năng nhượng bộ ra sao, cũng như giới hạn cuối cùng của họ.
Ông Lam Thuật cho rằng phe cứng rắn Iran thực chất đứng trước hai lựa chọn: hoặc chấp nhận yêu cầu của Mỹ—nhưng điều này có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của chế độ cùng nhiều hệ quả khó lường; hoặc tiếp tục chống cự—dù mất nguồn thu từ eo biển Hormuz, nhưng vẫn có thể duy trì chế độ nhờ sự hỗ trợ từ Trung Quốc và Nga.
Cả ông Lý Túc và ông Lam Thuật đều cho rằng điều mà phe cứng rắn quan tâm nhất là duy trì quyền lực. Đây chính là điểm mấu chốt và cũng là giới hạn cuối cùng của họ. Với ý chí cực đoan chi phối, họ không đặt nặng phúc lợi của người dân Iran—một đặc điểm chung của các chính quyền chuyên chế.
Vương Tịnh Thuần / Epoch Times
Mỹ siết “hạm đội bóng tối” Iran, nhắm vào dòng dầu sang Trung Quốc
Trong nhiều năm qua, Iran và Trung Quốc dựa vào một “hạm đội bóng tối” để buôn bán dầu, qua đó lách trừng phạt của Mỹ và né tránh giám sát cũng như trách nhiệm pháp lý. Chiến dịch phong tỏa đường biển mới đây của Washington đã giáng đòn mạnh vào mô hình giao dịch bí mật này.
Ngày 21/4/2026, Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo rằng các lực lượng Mỹ đã chặn bắt tàu Tiffani (con tàu màu cam xuất hiện trong hình) – một con tàu đang bị áp lệnh trừng phạt – tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Bộ Chiến tranh cũng đã công bố đoạn video đi kèm sự kiện này. (Ảnh chụp màn hình từ video của Bộ Chiến tranh)
Sáng thứ Ba (21/4), Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo lực lượng Mỹ trong đêm đã chặn và tiến hành kiểm tra tàu chở dầu bị trừng phạt M/T Tifani ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Con tàu – thường xuyên qua lại giữa Iran và Trung Quốc – bị lực lượng Mỹ tiếp cận khi đang di chuyển trên Ấn Độ Dương tiếp cận khi đang di chuyển trên Ấn Độ Dương, ở vùng biển giữa Sri Lanka và Indonesia. Bộ này khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục thực thi pháp luật trên biển ở quy mô toàn cầu.
Đòn đánh vào “hạm đội bóng tối” và sức chịu đựng của Iran
Theo Wall Street Journal, Tifani chỉ là một mắt xích trong “hạm đội bóng tối” – mạng lưới tàu chở dầu giúp kết nối Iran với khách hàng lớn nhất là Trung Quốc. Tổ chức vận động United Against Nuclear Iran (UANI) ước tính có hơn 500 tàu phục vụ riêng cho xuất khẩu dầu của Iran, trong đó phần lớn được dùng cho các chuyến hàng “ẩn danh” hướng về Trung Quốc.
Hệ thống né tránh trừng phạt này được thiết kế rất tinh vi, dựa trên việc sử dụng các tàu cũ, đăng ký mập mờ, tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) và chuyển tải dầu giữa các tàu ngoài khơi, giúp giữ một lượng lớn dầu Iran ngoài khu vực Trung Đông, chờ cơ hội tiêu thụ. Nhiều phân tích cảnh báo, nếu Mỹ tiếp tục đánh vào tuyến cung ứng trên biển này, nguồn thu ngoại tệ trọng yếu của Tehran sẽ suy yếu đáng kể. Khi dòng tiền bị siết lại, Iran sẽ khó duy trì chiến tranh và càng khó duy trì các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
Việc chặn Tifani cùng với chiến dịch phong tỏa các cảng Iran được xem là một phần trong chiến lược gây sức ép tối đa của Washington nhằm bóp nghẹt mạng lưới dầu lậu tồn tại từ lâu.
Dữ liệu của hãng theo dõi tàu Vortexa cho thấy hiện có hơn 160 triệu thùng dầu thô và condensate (hỗn hợp hydrocarbon lỏng nhẹ) của Iran đang nằm trên các tàu chứa ngoài khơi, chờ giao hàng. Theo bà Emma Li – chuyên gia phân tích thị trường dầu Trung Quốc của Vortexa – ít nhất khoảng 140 triệu thùng trong số đó đang neo đậu ngoài vùng bị phong tỏa, tránh xa các cảng Iran.
Ngày 16/4, Mỹ tuyên bố mở rộng phạm vi phong tỏa đường biển đối với Iran, không chỉ trong Vịnh Ba Tư mà cả ở các vùng biển khác. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine, khẳng định quân đội Mỹ sẽ “tích cực truy đuổi” các tàu thuộc hạm đội bóng tối đang hỗ trợ Iran, bao gồm cả việc triển khai chặn bắt ở khu vực Thái Bình Dương.
Tifani và ảnh hưởng tới dòng dầu Iran đổ vào Trung Quốc
Theo UANI, Tifani là một siêu tàu chở dầu dài khoảng 1.080 feet (hơn 320 mét), đã nạp khoảng 2 triệu thùng dầu thô tại đảo Kharg của Iran hôm 6/4 trước khi bị chặn trên đường hướng về phía đông. Dữ liệu của nền tảng SeaLight cho thấy từ cuối năm 2022 đến nay, con tàu này ít nhất 10 lần ghé các cảng Trung Quốc.
Đối với Iran, người mua Trung Quốc là huyết mạch tài chính giúp nền kinh tế chịu trừng phạt tiếp tục vận hành. Để tránh bị lộ, phần lớn lượng dầu Iran cập cảng Trung Quốc được “hóa trang” thành dầu có nguồn gốc Malaysia hoặc Indonesia.
Số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy chỉ trong ba tháng gần đây, Trung Quốc nhập khoảng 93 triệu thùng dầu từ Malaysia và 77 triệu thùng từ Indonesia – những con số vượt xa năng lực sản xuất thực tế của hai nước này. Điều đó giúp giải thích vì sao trên giấy tờ, kể từ năm 2022, Trung Quốc gần như không ghi nhận nhập khẩu dầu Iran, trong khi các nhà phân tích ước tính nước này vẫn đều đặn mua khoảng 1,3–1,4 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 12% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc.
Tiếng nói “diều hâu” ở Washington: Có thể tiến tới mở rộng phong tỏa
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham – một trong những đồng minh thân cận nhất của ông Trump tại Thượng viện – đã ca ngợi việc Nhà Trắng duy trì phong tỏa đối với Iran ngay cả khi lệnh ngừng bắn được gia hạn, đồng thời nhấn mạnh rằng phạm vi phong tỏa “có thể sẽ tiếp tục mở rộng”.
Ông cho biết trên X rằng sáng thứ Tư ông đã có cuộc trao đổi “rất tốt” với Tổng thống Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth về hướng đi sắp tới của cuộc xung đột. Ông Graham nói việc ông Trump duy trì phong tỏa là “rất khôn ngoan”, vì biện pháp này đang làm suy yếu nghiêm trọng khả năng tiếp tục đóng vai “nhà bảo trợ lớn nhất thế giới cho khủng bố” của Iran.
Vị thượng nghị sĩ kỳ cựu cho rằng lệnh phong tỏa có thể kéo dài cho tới khi Tehran thể hiện rõ ràng mong muốn thay đổi hành vi, và không loại trừ khả năng chiến dịch sẽ được mở rộng thành một hình thức phong tỏa gần như toàn cầu đối với mọi hoạt động vận chuyển dầu của Iran.
“Những ai đang giúp, hoặc cân nhắc giúp chế độ Iran phân phối dầu ra thế giới – đồng nghĩa tiếp máu tài chính cho chủ nghĩa khủng bố – thì cũng phải chuẩn bị tinh thần gánh chịu hậu quả,” ông cảnh báo, đồng thời ca ngợi Trump và đội ngũ của ông “đã làm rất tốt”. Ông Graham còn nhận định đây là “cơ hội tốt nhất kể từ năm 1979” để buộc chính quyền Iran thay đổi hành vi, và bày tỏ hy vọng mục tiêu này có thể đạt được thông qua con đường ngoại giao, nếu Tehran chấp nhận nhượng bộ.
Theo Trương Đình / Epoch Times
Trận chiến then chốt giữa Mỹ và Trung Quốc
Ông Michael Doran, nghiên cứu viên cao cấp và giám đốc Trung tâm Hòa bình và An ninh Trung Đông tại Viện Hudson, hôm 13/4 đã đăng bài viết “7 ngộ nhận lớn về cuộc chiến Iran” trên trang của viện này, trong đó đề cập đáng kể đến Trung Quốc.
Ông cho biết: “Trung Quốc đang cung cấp cho Iran nguồn sống kinh tế chủ yếu thông qua việc mua dầu bị trừng phạt; quan trọng hơn, Trung Quốc còn cung cấp các thành phần thiết yếu để duy trì năng lực quân sự của Iran như natri perchlorate dùng cho nhiên liệu tên lửa rắn, sợi carbon và thiết bị điện tử lưỡng dụng quân-dân. Những yếu tố này giúp Iran tái xây dựng và mở rộng kho tên lửa, hiện đang đe dọa lực lượng Mỹ và các đồng minh”.
Ông cũng nói vai trò của Trung Quốc không chỉ dừng ở cung cấp: các công ty Trung Quốc còn cung cấp hình ảnh vệ tinh và dữ liệu mục tiêu cho lực lượng Houthi, phục vụ các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền Mỹ và đồng minh ở Biển Đỏ. Khi các cuộc tấn công này làm gián đoạn vận tải toàn cầu, tàu của Trung Quốc và Nga lại được đảm bảo an toàn, trong khi vận tải phương Tây phải đối mặt với tên lửa, UAV và chi phí chuyển hướng cao. Trung Quốc không phải là bên đứng ngoài, mà là một bên chủ động tạo ra và hưởng lợi từ bất ổn, trong khi quân đội Mỹ phải triển khai để kiềm chế.
Ông lấy ví dụ rõ nhất vào tháng 1/2024, khi Cố vấn an ninh quốc gia Jake Sullivan bay tới Bangkok gặp Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, yêu cầu Bắc Kinh sử dụng “ảnh hưởng đáng kể đối với Iran” để kiềm chế Houthi. Nhà Trắng cho biết sẽ “chờ kết quả”.
Theo Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Kurt Campbell, diễn biến xảy ra rất nhanh. Bắc Kinh không chỉ từ chối yêu cầu của Mỹ mà còn được cho là đã khuyến khích lực lượng Houthi mở rộng các cuộc tấn công sang những tuyến hàng hải khác.
Khi các cuộc tấn công khiến hoạt động vận tải qua Biển Đỏ giảm mạnh, các tàu có liên quan đến Trung Quốc lại tăng cường di chuyển và từ đó giành được lợi thế về thương mại. Mỹ đã yêu cầu Trung Quốc can thiệp để chấm dứt tình trạng vốn có lợi cho Bắc Kinh, nhưng phía Trung Quốc lại không làm theo, thậm chí khiến tình hình trở nên căng thẳng hơn.
Sự việc này, theo phân tích, cho thấy một điểm yếu trong cách tiếp cận chính sách của Mỹ khi từng xem Iran và Trung Quốc như những đối tác có thể ổn định, thay vì nhận ra họ đang phối hợp khai thác hệ thống hiện tại để phục vụ lợi ích riêng.
Trong khi đó, Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng tại hai tuyến hàng hải chiến lược ở Ấn Độ Dương: eo biển Bab el-Mandeb (gần căn cứ quân sự tại Djibouti) và eo biển Hormuz (nơi Iran đóng vai trò đối tác quan trọng). Đây đều là các tuyến vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa cực kỳ quan trọng.
Trong kịch bản xung đột liên quan đến Đài Loan, các tuyến đường này có ý nghĩa then chốt. Nhật Bản phụ thuộc khoảng 90% dầu nhập khẩu qua các tuyến này, Hàn Quốc khoảng 70% và Đài Loan khoảng 60%. Nếu các tuyến bị gián đoạn, các đồng minh của Mỹ sẽ chịu thiệt hại nghiêm trọng, trong khi Trung Quốc bị ảnh hưởng ít hơn đáng kể.
Ông Michael Doran cho rằng việc Trung Đông suy yếu không giúp Mỹ rảnh tay để tập trung lực lượng quân sự cho khu vực châu Á, mà ngược lại còn có thể khiến các tuyến năng lượng và hàng hải chiến lược – vốn là nền tảng của hệ thống đồng minh ở châu Á – rơi vào tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh.
Theo ông, các hành động của Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhằm vào Iran cần được nhìn trong bối cảnh này. Việc làm suy giảm năng lực tên lửa, hải quân và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran được cho là sẽ giúp giảm áp lực đối với quân đội Mỹ, bảo vệ các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng, đồng thời tước đi một công cụ chiến lược phi đối xứng mà Trung Quốc đã xây dựng trong khu vực.
Giản Dị/ Vision Times
(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của cá nhân tác giả.)
Liên Minh Bảo Hiến Mỹ Gốc Việt
Vietnamese American Conservative Alliance (VACA)
https://freedom-vaca.org/vaca-blog-tieng-viet-nam/