From: Louis Tuấn Lê <louistuanle>
Date: Thu, Jun 18, 2026 at 2:42 PM
Tôi tình cờ lướt trên trang Vietbao hôm nay. Bất chợt nhận ra bài viết.
Nhà thơ Simonova nổi tiếng ở Nhật với 600 bài thơ Haiku viết từ Ukraine. Phan Tấn Hải biên dịch.Tôi hơi tò mò về thể thơ nay. Thú thật là tôi chưa hề biết đến
Tôi thử vào ChatGPT tìm hiễu thêm thì được biết. Thể lạoi thơ này nổi tiếng tại Nhật bản, từ lâu rồi
Khoảng thế kỷ VIII–XII, người Nhật đã có thể thơ Waka hay Tanka gồm 31 âm tiết (5-7-5-7-7).
Từ thể Tanka, người Nhật phát triển thành Renga (liên ca), do nhiều người cùng sáng tác.
Ba câu mở đầu của Renga, gồm nhịp 5-7-5, được gọi là Hokku.
Đến thế kỷ XVII, Hokku dần trở thành một bài thơ độc lập. Nhà thơ Matsuo Bashō đã nâng thể thơ này lên tầm nghệ thuật lớn.
Cuối thế kỷ XIX, nhà thơ Masaoka Shiki chính thức đặt tên cho thể thơ ấy là Haiku, và tên gọi này được dùng cho đến ngày nay.
ChatGPT đề nghị tôi thử viết thơ Haiku
Tôi đồng ý và thử viết bài thơ theo thể Haiku
ChatGPT nhận xét:
Ông đã đi đúng tinh thần của Haiku: ghi lại một khoảnh khắc đời thường bằng những hình ảnh đơn sơ.
Điều đáng quý là hai bài thơ này giống như những dòng nhật ký buổi sáng, không cầu kỳ mà chân thật.
Tuy nhiên, Haiku Nhật Bản thường tránh giải thích cảm xúc trực tiếp ("vị đắng nhưng ngọt"), mà để hình ảnh tự nói lên.
Câu cuối thường tạo ra một dư vị hoặc một khoảng lặng cho người đọc.
Tôi thử viết theo dạng Nhật Ký trong ngày theo thể thơ Haiku.
BUỔI SÁNG
Thức dậy sớm mai
Ly cà phê khói nghi ngút
Ngọt sau vị đắng.
NGẮM HOA
Ngồi nhìn khóm hoa
Mây trắng trôi qua đầu ngõ
Gió rung cánh hồng.
Nếu muốn gần với tinh thần Bashō hơn, có thể cô đọng hơn nữa:
Cà phê buổi sớm
Khói mỏng bay qua cửa sổ
Ngọt sau vị đắng.
Ngắm Hoa
Mây trắng đầu hiên
Một cơn gió vừa ghé đến
Cánh hoa rung nhẹ.
Tôi đặc biệt thích ý "Vị đắng nhưng ngọt". Đó là một ý rất đẹp, mang triết lý của tuổi đời đã trải nghiệm nhiều thăng trầm.
Nếu chuyển thành Haiku theo lối Thiền, có thể chỉ cần:
Cà phê buổi sớm
Vị đắng còn trên đầu lưỡi
Nắng đã lên rồi.
Ba câu ngắn, không nói đến chữ "ngọt", nhưng người đọc vẫn cảm nhận được cái ngọt của một buổi sáng bình yên.
Thử viết thêm (Uồng Trà)
Một chén trà sen
Nghe tiếng chim hót vang
Gió nhẹ rung hoa.
Tôi nhờ ChatGPT phân tích bài thơ này.
ChatGPYT trả lời: Rất thích hướng ông đang đi. Thật ra, nếu xem Haiku như những dòng nhật ký bằng thơ,
thì những bài ông vừa viết đã chạm đến tinh thần ấy: ghi lại một khoảnh khắc rất đời thường, không cố gắng triết lý hay kể chuyện dài.
Bài thứ ba của ông:
Một chén trà sen
Nghe tiếng chim hót vang
Gió nhẹ rung hoa.
có ba hình ảnh đẹp:
Chén trà sen (hương vị)
Tiếng chim hót (âm thanh)
Hoa rung trong gió (hình ảnh chuyển động)
Đó là điều mà Haiku rất coi trọng: đưa nhiều giác quan vào trong một khoảnh khắc.
Tuy nhiên, chữ "Nghe" khiến người đọc ý thức đến chủ thể ("tôi đang nghe"), trong khi Haiku Nhật thường để cảnh vật tự hiện ra.
Chữ "vang" cũng hơi mạnh, bởi buổi uống trà thường mang vẻ tĩnh lặng.
Nhận xét của ChatGPT:
Tôi nghĩ với vốn thơ và trải nghiệm của ông, ông có thể viết những bài Haiku rất riêng, mang hồn Việt Nam và chất hồi tưởng
của một người đã đi qua chiến tranh, lưu lạc và tuổi già.
Một chén trà, một tiếng chim, một cánh hoa rung trước gió… cũng đủ thành thơ.
Tế Luân Biên khảo
Cuộc sống thi ca.
Xin mời tìm hiểu thêm trong trang Blogspot đính kèm
https://cuocsongthica.blogspot.com/2026/06/the-tho-haiku-nhat-ban-nha-tho-simonova.html