From: ‘HungThe’ via DiendanTuoiHac <xomnhala_yamaha>
Date: Wed, Jul 15, 2026 at 19:13
From: Michael Do <md46usa>
Sent: Wednesday, July 15, 2026 at 04:00:25 PM PDT
Subject: Chương trình Tiếng Việt Trong Sáng, Kỳ thứ 40: Công Xúc Tu Sỉ, Liêm Sỉ, Sĩ Diện…
Đài Phát Thanh Đáp Lời Sông Núi
Chương trình Tiếng Việt Trong Sáng, Kỳ thứ 40
Đỗ Văn Phúc
Chữ Giáo Sư khi đứng trước tên người là một tước vị đại học.
Hỏi: Kỳ trước, ông nói về các chữ trí thức, trí thức. Chúng tôi có nhận thư một thính giả hỏi về các danh xưng, học vị rất nhiều người Việt sử dụng bừa bãi. Xin ông cho biết các danh xưng này nên được dùng trong trường hợp nào?
Đáp: Thật ra, vấn đề tế nhị rất dễ làm mất lòng nhiều người khi bàn về việc sử dụng các học vị không nhằm lúc, không đúng chỗ.
Có nhiều bài văn, truyện ngắn, bài thơ, thậm chí dưới những email cãi nhau những chuyện tào lao, nhưng bên dưới thấy tên tác giả đi liền với các học vị Bác Sĩ, Kỹ Sư, Giáo Sư… Theo chúng tôi, việc sử dụng như thế chỉ thích ứng khi họ viết về những đề tài trong lãnh vực chuyên môn của họ mà thôi. Vì độc giả, thính giả cần biết sở học của họ để tin tưởng những điều họ nói ra là đúng. Chứ ghi thêm học vị kỹ sư, bác sĩ dưới các bài thơ, bài văn, email, hay phô ra trong những sinh hoạt gia đình, bạn bè như chia vui, chia buồn, họp mặt… thì không nên.
Hỏi: Cũng có thính giả hỏi về hai chữ ‘giáo sư’ mà thấy nhiều ông bà dạy trung học cũng tự nhận.
Đáp: Đúng thế, chúng tôi thường thấy nhiều vị ghi là “giáo sư Nguyễn văn A , giáo sư Trần thị D…’ trong khi xem qua tiểu sử, rất nhiều chỉ là thầy giáo trung học, có người tốt nghiệp sư phạm, có người có bằng tương đương cử nhân, có vị thậm chí chưa hề bước chân vào ngưỡng cửa đại học mà chỉ đi dạy giờ các trường tư, hay dạy các trung tâm Việt Ngữ ở Mỹ.
Cách sử dụng danh vị Giáo Sư như trên bị coi là tiếm dụng. Tại Mỹ, các vị dạy trung học trở xuống gọi là “teacher”; dạy đại học gọi là “instructor, lecturer.”
Danh vị Giáo Sư là một danh hiệu được phong tặng cho các vị có những thành tựu và học vị được thừa nhận. Tại Anh và các nước Âu Châu, đó là danh vị cao nhất trong ngành đại học. Hoa Kỳ và Canada, dùng cho các vị trên cấp tiến sĩ hay tương đương và phải có ít nhất 4 năm dạy cấp đại học. Danh vị ‘emeritus professor’ dành cho các giáo sư đã về hưu nhưng các trường đại học còn cần sự giảng dạy hay nghiên cứu của họ.
A professor is an accomplished and recognized academic. In most Commonwealth nations, as well as northern Europe, the title professor is the highest academic rank at a university. In the United States and Canada,the title of professor applies to most post-doctoral academics, so a larger percentage is thus designated. In these areas, professors are scholars with doctorate degrees (typically PhD degrees) or equivalent qualifications who teach in four-year colleges and universities. An emeritus professor is a title given to selected retired professors with whom the university wishes to continue to be associated due to their stature and ongoing research. Emeritus professors do not receive a salary, but they are often given office or lab space, and use of libraries, labs, and so on. Source:https://en.wikipedia.org/wiki/Professor
Có vị giải thích là vì ngày xưa, ở Việt Nam các thầy trung học đều gọi là giáo sư! Đúng vậy, chúng ta có thể nói: Ông Nguyễn văn Minh, Giáo sư trường Lê Lợi; bà Lê Thị Ngọc, Giáo sư Việt văn trường Vũng Tàu.
Sỉ (Tu Sỉ, Liêm Sỉ)
Hỏi: Hôm nay, xin ông vui lòng cho biết ‘công xúc tu sỉ’ là gì? Tu sỉ (dấu hỏi) hay tu sĩ (dấu ngã), chữ nào đúng.)
Đáp:
Người ta thường đọc, viết, và hiểu sai chữ ‘Sỉ” (dấu hỏi) trong Công Xúc Tu Sỉ, hay Liêm Sỉ thành ‘Sĩ’ (dấu ngã).
Nếu nói công xúc tu sĩ (sĩ dấu ngã) thì cũng có nghĩa của nó. Đó là ‘xúc phạm một ông tu sĩ ở nơi công cộng.’ Nhưng thật ra, công xúc tu sỉ(sỉ dấu hỏi) 公觸羞恥 mới đúng.
Cả hai chữ “tu” 羞 và “sỉ” 恥 trong “công xúc tu sỉ”: đều có nghĩa xấu hổ, hổ thẹn, làm nhục. Công xúc tu sỉ có nghĩa là có những hành vi xấu xa trái đạo lý, pháp luật, xúc phạm nơi công cộng. Chữ “tu” trong nhóm chữ này không đứng một mình; khác nghĩa với tu là sửa đổi như tu luyện, tu hành, tu sĩ. Chữ “sĩ” 士 (dấu ngã) là nói về người đi học, giới có văn học vấn, người con trai… như sĩ tử, giáo sĩ, y sĩ; tu sĩ 修士 là người tu hành. Người miền Bắc phát âm rất phân biệt những chữ dấu hỏi và chữ có dấu ngã.
Xin ưa vài thí dụ về các chữ sỉ và sĩ:
Những kẻ vô lại thường làm chuyện công xúc tu sỉ.
Làm người phải biết liêm sỉ . Không phải ‘có liêm sỉ’; biết liêm sỉ là biết phân biệt điều tốt, điều xấu xa.
Chớ sỉ nhục người khác chỉ vì khác chính kiến.
Quốc sỉ cũng như quốc nhục. Bách niên quốc sỉ 百年国耻là nhóm chữ mà các sử gia Trung Hoa dùng để nói sự nhục nhã mà nước họ phải chịu sau khi bị liệt cường xâu xé.
Trong khi “liêm sỉ”廉恥 là trong sạch, biết xấu hổ, thì “sĩ diện” 士面 tiêu biểu cho văn hóa, nghĩa đen là khuôn mặt của người có học.
Vì tính sĩ diện hảo mà chúng nó vất vả quanh năm
Người có nhân cách phải biết giữ sĩ diện.
Đại đức Minh Tánh là một tu sĩ có từ tâm
Đồng Tính Luyến Ái
Hỏi: Còn nói đồng tình luyến ái là đúng hay sai?
Cũng tương tự, đa số người thường nói sai chữ ‘đồng tính luyến ái’ thành đồng tình luyến ái.’
Luyến ái, yêu mến, thì đương nhiên phải hai bên cùng cảm tình; cần gì phải nói đồng tình luyến ái?
Chữ đúng ở dây là đồng tính luyến ái.
Giới tính (sex) là tính cách sinh lý của con người. Theo kinh Cựu Ước, Thiên Chúa tạo con người chỉ có hai giới tính: nam và nữ. Nam và nữ, theo luật thiên nhiên, phối hợp để sinh sản ra con cái. Các loài thú, cây cỏ cũng có hai giới đực và cái. Trong một cây bí, bầu, thường có hoa đực và hoa cái khác nhau. Các loại hoa khác thì có phần đực cho phấn rồi loài ong bướm hay nhờ cơn gió mà bay đậu vào phần nhụy hoa để thụ trái.
Nhưng Thượng Đế cũng không toàn bích, nên cũng có những loài lưỡng tính. Và đối với con người cũng có những ảnh hưởng về tâm lý hay cấu tạo trong sinh lý mà sinh ra những người ái nam ái nữ, gọi chung là người bóng. Có nhiều loại: đồng tính nữ (lesbian), đồng tính nam (gay), lưỡng tính (bisexual). Rồi từ đó mà đẻ thêm ra những người chuyển giống (transgender) và những người không tự xác định mình thuộc giống nào!
Vậy đồng tính luyến ái là tình trạng những người có cùng giới tính mà yêu nhau, lấy nhau. Đàn ông với đàn ông, đàn bà với đàn bà. Họ đòi hỏi xã hội và luật pháp phải công nhận họ như bất cứ những cặp vợ chồng bình thường.
Dĩ nhiên, trong xã hội, ai cũng có quyền chọn cho mình một cách sống dù nó đi ngược với thiên nhiên. Nhưng rõ ràng cách sống này phần nào làm băng hoại xã hội, lung lay gốc rễ gia đình, và nhất là gieo rắc các bệnh hiểm nghèo. Theo thống kê, con số người mắc bệnh AIDs chiến tỷ lệ rất cao trong giới LGBTQ+ Năm 2022, trong số 37,981 người Mỹ bị nhiễm vi khuẩn HIV, có 26,749 người trong giới LGBTQ (chiếm 70%). Chi tiết hơn, có 36% là dân gốc Hispanic, 34% dân gốc African, 24% dân da trắng, và chỉ có 2% là dân gốc Á.
Về mặt tâm lý xã hội, có tỷ lệ rất cao những sinh viên thuộc nhóm LGBTQ sử dụng ma túy (15%), có khuynh hướng tự sát (41%), trầm cảm và vô vọng (65%). Những tỷ lệ này rất thấp (dưới 10%) trong các sinh viên bình thường.