Hai câu nói của bà Jill Biden
Đêm 27 tháng 6 năm 2024, ngồi xem chồng tranh luận với ông Trump, bà Jill Biden nghĩ thầm: "Trời ơi, ông ấy đang bị tai biến." Tranh luận vừa xong, bà bước lên sân khấu khen chồng đã trả lời được mọi câu hỏi và nắm vững mọi dữ kiện.
Câu thứ hai bà nói giữa công chúng. Câu thứ nhất bà giữ kín gần hai năm, đến khi đi quảng bá cuốn hồi ký View from the East Wing mới kể ra.
Hai câu nói ấy gói trọn cách đảng Dân Chủ đối xử với sức khỏe ứng cử viên của mình: người trong nhà biết trước, cử tri biết sau.
Tuần rồi, vở kịch cũ lại lên màn ở Texas. Tại cuộc mít-tinh của Tổng Thống Trump ở San Antonio ngày 7 tháng 10, Tổng Chưởng Lý Texas Ken Paxton dẫn đám đông hô to: "Talarico ở đâu?"
Ứng cử viên Thượng Viện của đảng Dân Chủ lúc ấy đã gần hai tuần không xuất hiện trước cử tri Texas.
Ngoài một lần nói chuyện qua video hôm 30 tháng 9 để báo mình bị cúm, mọi lời giải thích sau đó đều do phát ngôn viên đưa ra. Lời trấn an thì nhiều, còn bản thân ứng cử viên thì vắng bóng.
Ba lần trước, với Eagleton, Fetterman và Biden, sự thật về sức khỏe ứng cử viên đều đến tay cử tri sau cùng. Lần này đảng Dân Chủ lại chọn lối cũ.
Mười tám ngày năm 1972
Vở kịch ấy có từ năm 1972. Ngày 12 tháng 7, George McGovern vừa đoạt đề cử tổng thống của đảng Dân Chủ thì Thượng Nghị Sĩ Ted Kennedy từ chối đứng chung liên danh. Phe McGovern quay sang chọn Thượng Nghị Sĩ Thomas Eagleton của Missouri vào phút chót.
Chiều 13 tháng 7, một phụ tá cao cấp của McGovern hỏi Eagleton trong quá khứ có điều gì có thể làm liên danh xấu hổ không, và Eagleton trả lời là không. Ông giấu chuyện mình từng ba lần nằm bệnh viện vì trầm cảm, hai trong ba lần ấy phải chữa bằng điện giật.
13 ngày sau, khi giới chính trị và báo chí đã xì xào khắp nơi, Eagleton mới chịu thừa nhận. McGovern tuyên bố đứng sau người cùng liên danh "một ngàn phần trăm", rồi đến ngày 31 tháng 7 thì Eagleton bị ép rút lui.
Ai đã chọn Eagleton? Cử tri không hề được hỏi. Trớ trêu thay, chính McGovern là người đã cải tổ để đưa việc chọn ứng cử viên ra khỏi những cuộc mặc cả hậu trường, vậy mà người đứng chung liên danh với ông lại được chọn vội vàng, không ai xét kỹ quá khứ.
Người ta thường nhớ vụ Eagleton như một tai nạn trong việc chọn người. Người viết nhớ nó như bài học đầu tiên của đảng Dân Chủ về sức khỏe ứng cử viên: hỏi thì chối, đến khi báo chí nắm đủ mới nhận.
Pennsylvania, 2022
50 năm sau, đảng Dân Chủ Pennsylvania đề cử một người vừa bị tai biến mạch máu não bốn ngày trước ngày bầu cử sơ bộ.
John Fetterman bị tai biến ngày 13 tháng 5 năm 2022, hai ngày sau mới báo tin trên mạng xã hội. Ngày 17 tháng 5 ông thắng sơ bộ khi đang nằm bệnh viện, chỉ vài giờ sau ca mổ gắn máy điều hòa nhịp tim kèm bộ khử rung.
Suốt hơn hai tuần, câu hỏi vì sao phải gắn bộ khử rung vẫn bị bỏ lửng. Đến ngày 3 tháng 6, bác sĩ tim mạch của ông mới công bố ông mắc bệnh cơ tim, và chính Fetterman thừa nhận đã bỏ mặc chẩn đoán bệnh tim từ năm 2017 đến suýt mất mạng.
Cùng tuần ấy, phát ngôn viên của ông còn quả quyết bác sĩ thần kinh thấy ông "hoàn hảo" về nhận thức, dù chính vị bác sĩ ấy chưa hề nói chuyện với báo chí. Cử tri Dân Chủ Pennsylvania đã bỏ phiếu cho ông trước khi biết những điều ấy.
Tháng 2 năm 2023, mới vào Thượng Viện chừng một tháng, ông phải nằm Bệnh Viện Quân Y Walter Reed sáu tuần để chữa trầm cảm lâm sàng.
Tháng 5 năm 2025, tạp chí New York Magazine đăng lời kể của chính nhân viên cũ và đương nhiệm của ông. Cựu Chánh Văn Phòng Adam Jentleson từng gửi điện thư cho vị bác sĩ đã điều trị ông ở Walter Reed, báo động chuyện ông bỏ tái khám và lái xe liều lĩnh. Tờ báo còn cho biết trong tam cá nguyệt đầu năm 2025, ông vắng mặt trong nhiều cuộc biểu quyết hơn bất cứ thượng nghị sĩ nào.
Fetterman gạt đi, gọi những người lên tiếng là nhân viên bất mãn, và không trả lời khi được hỏi có dùng thuốc đầy đủ hay không. Ngay cả Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Peter Welch, bạn thân của ông, cũng nói mình lo cho Fetterman.
Năm 2022, chiến dịch bảo cử tri rằng ông đang trên đà bình phục hoàn toàn. Ba năm sau, tiếng chuông báo động lại vang lên từ chính văn phòng của ông.
Cuộc che giấu lớn nhất.
Vụ Biden là cuộc che giấu lớn nhất, và giờ đây chính người Dân Chủ cũng thừa nhận ông không nên ra tranh cử.
Tháng 2 năm 2024, Công Tố Viên Đặc Biệt Robert Hur quyết định không truy tố ông Biden trong vụ tài liệu mật, và viết rằng bồi thẩm đoàn có thể sẽ thấy ông là "một ông lão có thiện ý nhưng trí nhớ kém"
Theo bản phúc trình, ông không nhớ nhiệm kỳ phó tổng thống của mình bắt đầu và kết thúc năm nào, cũng không nhớ nổi con trai Beau mất vào khoảng năm nào.
Đồng minh của ông Biden và các nhà lập pháp Dân Chủ gạt phắt bản phúc trình. Theo cuốn Original Sin của hai ký giả Jake Tapper và Alex Thompson, luật sư Tòa Bạch Ốc còn gây áp lực buộc Bộ Tư Pháp gỡ bỏ những nhận xét về trí nhớ ấy.
Ngày 17 tháng 6, mười ngày trước cuộc tranh luận, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Karine Jean-Pierre gọi những đoạn video lan truyền về ông Biden là "đồ giả rẻ tiền" tung ra với ác ý. Mười ngày sau, cả nước xem ông trực tiếp trên truyền hình, không ai cắt xén được gì.
Đêm ấy, trong lúc Đệ Nhất Phu Nhân thầm nghĩ chồng mình bị tai biến, chiến dịch đổ cho cơn bệnh và lịch trình dày đặc. Ông Biden chỉ chịu rút lui ngày 21 tháng 7, sau nhiều tuần bị chính đồng minh dồn ép.
Cuốn Original Sin mô tả một tổng thống được che chắn đến mức nhiều thành viên Quốc Hội gặp ông ở tiệc Giáng Sinh tháng 12 năm 2022, rồi phải đến tháng 12 năm 2023 mới thấy lại ông bằng xương bằng thịt, và họ bàng hoàng. Một nguồn tin nói với hai tác giả rằng nhiệm kỳ ấy, khá lắm, chỉ là một hội đồng quản trị năm người với ông Biden ngồi ghế chủ tịch.
Tháng 9 năm 2025, trong cuốn sách 107 Days, chính bà Kamala Harris viết về chuyện để vợ chồng ông Biden tự quyết việc tái tranh cử: "Nhìn lại, tôi nghĩ đó là sự liều lĩnh." Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Chris Murphy nói ông không chút nghi ngờ rằng ông Biden đã suy giảm nhận thức khi còn tại chức, còn Dân Biểu Ro Khanna nhận rằng đảng đã sai khi ủng hộ ông tái tranh cử.
Texas, tháng 10 năm 2026
Hãy xem lại lịch trình của ông Talarico. Ngày 28 tháng 9, ông dự buổi gây quỹ ở New York với tài tử Robert De Niro. Tối hôm sau ông vào phòng khám khẩn cấp ở Dallas, và ngày 30 ông nói chuyện qua video, báo mình bị cúm.
Từ đó đến chiều 9 tháng 10, ông không xuất hiện trước công chúng lần nào. Trong khoảng ấy, một đài Fox địa phương xin phỏng vấn ông qua Zoom để chứng tỏ ông vẫn ổn, và bị từ chối.
Ngay cả chiến lược gia Dân Chủ Dan Turrentine cũng than rằng lẽ ra ban tham mưu của ông phải tung ra một thứ gì đó, dù chỉ là một tấm ảnh. Chủ tịch đảng Dân Chủ Texas Kendall Scudder thì nhận tình hình chắc chắn không lý tưởng, còn tình nguyện viên của ông lo lắng với nhau trong nhóm trao đổi nội bộ.
Khoảng trống ấy sinh ra tin đồn. Ngày 9 tháng 10, ông Spencer Pratt, cựu ứng cử viên thị trưởng Los Angeles, viết trên mạng X rằng "nguồn tin" của ông cho biết Talarico đang ở một nơi điều trị tâm thần.
Chiều hôm đó, sau mấy ngày phe Cộng Hòa đòi "bằng chứng còn sống", ông Talarico bất ngờ xuất hiện ở lễ hội nhạc Austin City Limits mà không báo trước. Phát ngôn viên của ông lập tức mỉa mai những kẻ tin thuyết âm mưu.
Chiến dịch nói đó là cúm. Điều đáng bàn là sau vụ Biden, đảng Dân Chủ không còn được hưởng lòng tin mặc nhiên của cử tri. Câu hỏi "Talarico ở đâu?" của ông Paxton vì vậy là câu hỏi chính đáng, và một tấm ảnh hay một cuộc phỏng vấn qua Zoom là cái giá rẻ nhất để trả lời.
Vì sao kịch bản cứ lặp lại
Đảng Dân Chủ hay nói ứng cử viên của họ do cử tri chọn. Cử tri chỉ chọn được trên những gì người ta cho họ biết.
Năm 1972, cử tri không được hỏi ý kiến về Eagleton. Năm 2022, cử tri Pennsylvania bỏ phiếu trước khi biết bệnh tim của Fetterman. Năm 2024, Dân Biểu Dean Phillips, người đang ra tranh đề cử với ông Biden, nói thẳng rằng bản phúc trình Hur chỉ xác nhận điều phần đông người Mỹ đã biết: ông Biden không thể làm Tổng Tư Lệnh thêm một nhiệm kỳ nữa. Vậy mà các nhà lập pháp Dân Chủ vẫn đứng sau ông.
Vì sao họ che chắn đến phút chót? Theo lời giới thiệu sách của nhà xuất bản, ông Biden, gia đình và các phụ tá thân cận tin chắc chỉ có ông mới thắng được ông Trump, nên họ dối công chúng, và dối cả chính mình, về tình trạng của ông. Bà Harris thì kể rằng bà ở vị thế tệ nhất để khuyên ông rút lui, vì sợ bị xem là bất trung.
Người biết sớm nhất luôn là người mất nhiều nhất nếu ứng cử viên ngã ngựa. Phụ tá mất chức, giới bảo trợ tài chánh mất khoản đã bỏ ra, nên họ chọn im lặng.
Cách đối phó khi bị chất vấn cũng giống nhau đến lạ. Năm 1972 là lời hứa "một ngàn phần trăm". Năm 2024, video về ông Biden bị gọi là đồ giả rẻ tiền. Năm 2025, nhân viên cũ của Fetterman bị gọi là bất mãn, còn năm nay ai thắc mắc về Talarico thì bị gọi là kẻ tin thuyết âm mưu.
Nói đảng Dân Chủ chỉ cởi mở hơn nên chuyện mới lộ ra nhiều hơn là nói ngược với hồ sơ. Trong các vụ Eagleton, Fetterman năm 2022 và Biden, sự thật đến muộn và đến từng mảnh.
Báo chí dòng chính cũng có phần. Chính Jake Tapper của CNN, người điều hợp cuộc tranh luận năm 2024, thừa nhận báo chí truyền thống đã chậm chân với câu chuyện sức khỏe của ông Biden, trong khi báo chí bảo thủ thì không.
Bệnh tật dễ được tha, dối trá thì khó
Người Mỹ chưa bao giờ đòi tổng thống của mình phải là người không bệnh tật. William Herndon, người hùn văn phòng luật với Lincoln, tả nỗi u uất của ông như nhỏ giọt theo từng bước chân. Sử gia Joshua Wolf Shenk viết rằng giới y khoa ngày nay đều đồng ý đó là bệnh trầm cảm, vậy mà Lincoln vẫn vào được Tòa Bạch Ốc.
Cử tri Missouri cũng hai lần đưa Eagleton trở lại Thượng Viện sau năm 1972. Họ tha cho bệnh tật. Cái làm Eagleton mất chỗ trong liên danh là chữ "không" ông nói chiều 13 tháng 7.
Lằn ranh nằm ở hai điều: ứng cử viên có kham nổi công việc trước mắt công chúng hay không, và cử tri có được biết sự thật trước khi bỏ phiếu hay không. Đảng Dân Chủ đã nhiều lần bước qua lằn ranh thứ hai.
Phán quyết của người viết: thói quen ấy có thật. Đảng Dân Chủ coi sức khỏe ứng cử viên như bí mật nội bộ, trong khi đó là điều cử tri có quyền được biết. Cử tri Texas, và cử tri khắp nước Mỹ, có quyền đòi hai thứ: hồ sơ y tế khi có nghi vấn, và sự hiện diện bằng xương bằng thịt trước công chúng.
Tối thứ Tư này, ông Talarico sẽ lên sân khấu của CNN ở Fort Worth. Trước khi vỗ tay, cử tri nên nhớ đêm 27 tháng 6 năm 2024. Người trong nhà biết trước, cử tri biết sau.
Nguồn tham khảo
1. TNND qua KATV, 1/6/2026: Jill Biden says she feared Joe Biden was having a stroke during June 2024 debate
2. Dallas Express, 9/10/2026: Where Is James Talarico? Paxton and Trump press Democrat over campaign absence
3. NPR, 7/3/2007: The Eagleton Fiasco of 1972
4. New York Times qua History News Network, 5/3/2007: Thomas F. Eagleton, Briefly a Running Mate, Dies
6.. TNND qua KATV, 11/9/2025: Harris says Biden’s decision to run for reelection was recklessness
7.. Texas Tribune qua States Newsroom, 9/10/2026: James Talarico returns to campaign trail at ACL festival
8.. Daily Wire, 9/10/2026: Rumors swirl about Talarico’s mental state as flu excuse collapses 13 days into absence
9. TNND qua CBS Austin, 9/10/2026: Spencer Pratt says he was told Democratic candidate Talarico is in mental health facility
10. CNN qua KRDO, 26/2/2025: New book on Biden by Jake Tapper and Alex Thompson reports a cover-up about his decline
Anh Minh Truong
VACA